Trọng tài thương mại và quyền lợi của bên thứ ba

1. Khái Niệm.

Trọng tài Thương mại có thể hiểu là một phương pháp giải quyết tranh chấp riêng tư, thỏa thuận và theo yêu cầu của hai bên. Trọng tài thương mại chỉ giải quyết các tranh chấp liên quan đến hoạt động Thương mại (Điều 2 LTTTM 2010) và được điều chỉnh chủ yếu bởi Luật Trọng tài thương mại năm 2010 (sau đây gọi tắt là LTTTM 2010).

Bên thứ ba là cá nhân, tổ chức không phải là các bên kí kết thoả thuận trọng tài và không trực tiếp là Nguyên đơn hay Bị đơn trong vụ tranh chấp. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba có thể bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi kết quả giải quyết tranh chấp trọng tài.

2. Quyền lợi của bên thứ ba.

2.1 Quyền lợi của bên thứ ba trong trọng tài

Khác với quy trình tố tụng tại Tòa án, việc bên thứ ba ( người có quyền và lợi ích hợp pháp liên quan ) tham gia tố tụng được quy định rõ ràng trong luật. Nhưng ở Trọng tài thương mại, không có quy định rõ ràng về việc người thứ ba có thể tham gia tố tụng hay không. Việc đó đặt cho chúng ta một câu hỏi vậy nếu như quyền và lợi ích của bên thứ ba bị tổn hại thì có được tham gia phiên họp trọng tài hay không? Câu trả lời là có nếu như bên thứ ba được hai bên nguyên đơn, bị đơn đồng ý. Từ Điều 5 và Điều 16 Luật Trọng tài thương mại ta có thể suy ra được rằng trọng tài thương mại chỉ có hiệu lực với các bên đã xác lập thỏa thuận và quyền của bên thứ ba là quyền không bị ràng buộc bởi thỏa thuận trọng tài khi không có sự tham gia hoặc chấp thuận của hai bên thỏa thuận. Bên thứ ba có quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân khi phán quyết trọng tài có khả năng xâm phạm hoặc ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền đó. Trong trường hợp các bên tranh chấp và Hội đồng trọng tài chấp thuận, bên thứ ba có thể tham gia tố tụng trọng tài nhằm bảo vệ trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Mặc dù trọng Luật trọng tài 2010 không quy định cụ thể về quyền tố tụng của bên thứ ba, nhưng thực tế dã có nhiều vụ việc cho phép bên thứ ba tham gia với phạm vi phù hợp có thể góp phần hạn chế nguy có ban hành phán quyết ảnh hưởng tiêu cực đến các chủ thể có liên quan. Có thể thấy Quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ 3 trong thủ tục Tố tụng trọng tài rất mờ hồ. Một số ví dụ về bên thứ ba có quyền lợi hợp pháp: Công ty mẹ – con, nhà thầu phụ trong quản lý tài sản, Ngân hàng bảo lãnh,…

2.2 Cách bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba.

Bên thứ ba phải chứng minh với Hội đồng trọng tài rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình có quan hệ mật thiết với vụ tranh chấp, quyền và lợi ích của mình có chi phối hoặc được ưu tiên trước lợi ích của hai bên khi đó Hội đồng trọng tài phải rà soát hết sức cẩn thận khi muốn lượt bỏ hoặc cho tham gia việc tố tụng. Tuy nhiên, phạm vi tố tụng của bên thứ ba trong trọng tài thương mại thường bị giới hạn hơn so với tố tụng tại Tòa án, nhằm bảo đảm không làm thay đổi bản chất riêng tư, kín đáo và thỏa thuận của phương thức trọng tài. Pháp luật cho phép bên thứ ba bảo vệ quyền lợi của mình thông qua cơ chế gián tiếp như khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền hoặc yêu cầu xem xét việc công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nếu quyền, lợi ích hợp pháp của họ bị xâm phạm nghiêm trọng hoặc thông qua con đường tố tụng độc lập tại Tòa án. Nguyên tắt thỏa thuận trọng tài không làm mất đi quyền khởi kiện của các chủ thể không phải là các bên trong thỏa thuận trọng tài nên là họ vẫn có quyền khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để yêu  bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Trên thực tế, có rất nhiều người là bên thứ ba trong một vụ tranh chấp, khi quyền lợi của họ bị ảnh hưởng bởi Phán quyết trọng tài, họ quay qua kiện Trọng tài viên vì cho rằng trọng tài viên đã vi phạm nghĩa vụ và gây thiệt hại cho họ. Ví dụ như Hội đồng trọng tài áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích của họ.

Để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của bên thứ ba cần lưu ý như sau:

– Khi soạn thảo thỏa thuận trọng tài, các bên cần cân nhắc kỹ mối liên hệ với các chủ thể khác có quyền, nghĩa vụ liên quan, nhằm hạn chế phát sinh sau này

– Hội đồng trọng tài cần xem xét cẩn trọng trong việc cho phép bên thứ ba tham gia tố tụng, phải bảo đảm không xâm phạm quyền tự quyết của các bên tranh chấp nhưng vẫn bảo vệ công bằng lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan

2.3 Vai trò của bên thứ ba trong quá trình trọng tài

Trong tố tụng trọng tài thương mại, bên thứ ba không đóng vai trò trung tâm nhưng vẫn không kém phần quan trọng. Họ là những yếu tố đề giải quyết tranh chấp một cách toàn diện, khách quan và bảo đảm cân bằng lợi ích giữa các chủ thể liên quan. Bên thứ ba có thể cung cấp thông tin, chứng cứ có ý nghĩa quyết định đối với việc xác định sự thật khách quan của vụ tranh chấp. Sự tham gia của bên thứ ba, dù với phạm vi hạn chế nhưng vẫn có thể hỗ trợ trọng tài đưa ra phán quyết phù hợp với thực tế khách quan, qua đó nâng cao tính thuyết phục và chất lượng của phán quyết trọng tài. Bên thứ ba đóng vai trò gián tiếp trong việc bảo đảm hiệu lực và khả năng thi hành của phán quyết trọng tài. Trong trường hợp quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi phán quyết trọng tài, khả năng phát sinh các thủ tục tố tụng tiếp theo tại Tòa án như yêu cầu hủy phán quyết trọng tài Điều 68 LTTTM 2010 hoặc phản đối việc công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài.

3. Kết luận

Trọng tài thương mại là một phương pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả, linh hoạt và phù hợp với nhu cầu của hoạt động kinh doanh hiện nay. Bời vì đặc trưng dựa trên thỏa thuận nên vấn đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba luôn là nội dung mà mọi người bàn luận rất nhiều. Việc nhận diện rõ vị trí pháp lý của bên thứ ba trong tố tụng trọng tài không chỉ góp phần nâng cao tính công bằng, minh bạch mà còn củng cố niềm tin của các chủ thể vào phương thức giải quyết tranh chấp này.

4. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau: 

4.1 Điều khoản trọng tài mẫu

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”.

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung: 

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia]. 

(c) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].* 

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].** Ghi chú: * 

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài ** 

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

4.2 Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

(c) ngôn ngữ trọng tài là [ ]. **

Ghi chú:

* Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

** Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!