Giải quyết tranh chấp hợp đồng đặt cọc bằng Trọng tài thương mại

Tháng 1 16, 2026

Bài viết này bàn về việc giải quyết tranh chấp hợp đồng đặt cọc bằng Trọng tài thương mại. Tìm hiểu khái niệm về tranh chấp hợp đồng đặt cọc, các nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp, các dạng tranh chấp thường gặp và các phương pháp giải quyết, đặc biệt nhấn mạnh ưu điểm của trọng tài thương mại so với Tòa án. Bài viết cũng cung cấp hướng dẫn về cách sử dụng Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) để giải quyết tranh chấp.

1. Khái niệm về tranh chấp hợp đồng đặt cọc

Khái niệm về Đặt cọc, theo quy định tại Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2015, là giao dịch dân sự được thực hiện dưới dạng trao tiền, kim khí quý, đá quý hoặc vật có giá trị khác nhằm bảo đảm việc giao kết hoặc thực hiện một hợp đồng trong tương lai. Về bản chất pháp lý, hợp đồng đặt cọc là một hợp đồng bảo đảm phụ thuộc hiệu lực và mục đích của nó gắn liền với hợp đồng chính mà các bên dự kiến giao kết. Vì tính chất phụ thuộc này, việc xác định thời điểm có hiệu lực, phạm vi đảm bảo và mối quan hệ giữa đặt cọc và hợp đồng chính là những vấn đề pháp lý cơ bản trước khi tiến hành xét xử các tranh chấp liên quan.

Tranh chấp hợp đồng đặt cọc thường xuất phát từ hành vi vi phạm nghĩa vụ tiền hợp đồng hoặc chối bỏ giao kết hợp đồng chính, dẫn đến mâu thuẫn về quyền và lợi ích giữa các bên. Về mặt cấu trúc pháp lý, những tranh chấp này tập trung vào một số vấn đề trọng tâm:

(i) Hiệu lực pháp lý của thỏa thuận đặt cọc;

(ii) Xác định hành vi vi phạm nghĩa vụ;

(iii) Hậu quả pháp lý của việc vi phạm – tức các biện pháp dân sự có thể áp dụng để khắc phục hoặc chế tài, phù hợp với quy định của Bộ luật Dân sự và thỏa thuận giữa các bên.

2. Các nguyên nhân dẫn đến tranh chấp

Tranh chấp hợp đồng đặt cọc chủ yếu phát sinh từ hai nhóm nguyên nhân: (i) vi phạm nghĩa vụ giao kết hoặc thực hiện hợp đồng chính, và (ii) thiếu sót pháp lý trong việc xác lập và thực hiện thỏa thuận đặt cọc.

– Nhóm nguyên nhân thứ nhất xuất hiện khi một bên từ chối, chậm trễ hoặc không thực hiện đúng cam kết, làm cho mục đích bảo đảm của hợp đồng đặt cọc bị thất bại. Các hành vi này dẫn đến việc phải xác định lỗi, trách nhiệm dân sự và hậu quả pháp lý tương ứng, như mất cọc, phạt cọc hoặc hoàn trả cọc, theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015.

– Nhóm nguyên nhân thứ hai bắt nguồn từ sự thiếu chặt chẽ trong quá trình giao kết và soạn thảo hợp đồng, bao gồm việc không quy định rõ điều kiện, thời hạn, chế tài, hoặc không tuân thủ yêu cầu về hình thức và hiệu lực pháp lý của giao dịch. Những thiếu sót này khiến cho việc xác định quyền, nghĩa vụ và lỗi vi phạm của các bên trở nên phức tạp, làm gia tăng rủi ro tranh chấp trong thực tiễn.

3. Các dạng tranh chấp hợp đồng đặt cọc phổ biến

Tranh chấp hợp đồng đặt cọc là mâu thuẫn phát sinh trong quá trình giao kết, thực hiện hoặc xác định hiệu lực pháp lý của thỏa thuận đặt cọc, liên quan trực tiếp đến quyền, nghĩa vụ và việc xử lý tài sản đặt cọc của các bên. Trong thực tiễn xét xử, các dạng tranh chấp phổ biến được phân thành ba nhóm chính:

– Tranh chấp về đối tượng của hợp đồng đặt cọc: Bao gồm các trường hợp phát sinh từ hợp đồng đặt cọc mua bán hàng hóa, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất hoặc thuê nhà. Trong đó, tranh chấp liên quan đến đặt cọc mua bán bất động sản và phương tiện giao thông chiếm tỷ lệ cao, do giá trị tài sản lớn và quá trình giao dịch thường thiếu kiểm chứng pháp lý đầy đủ.

– Tranh chấp về việc vi phạm nghĩa vụ và xử lý tiền đặt cọc: Đây là nhóm tranh chấp phổ biến nhất, phát sinh khi một bên từ chối hoặc chậm trễ giao kết hợp đồng chính, hoặc không thực hiện đúng cam kết. Các vấn đề thường gặp gồm:

Xác định bên vi phạm và lỗi vi phạm để làm căn cứ mất cọc, phạt cọc hoặc hoàn trả cọc theo Điều 328 Bộ luật Dân sự 2015.
Tranh chấp về mức phạt cọc, bồi thường thiệt hại, đặc biệt khi hợp đồng không quy định rõ điều kiện xử lý cọc.
Tình huống một bên không có quyền thực hiện giao dịch hoặc không công nhận thỏa thuận đặt cọc, dẫn đến tranh chấp về tính hợp pháp của giao kết.

– Tranh chấp về hiệu lực và nội dung của hợp đồng đặt cọc: Phát sinh khi có căn cứ cho rằng hợp đồng vi phạm điều cấm, giả tạo hoặc bị lừa dối, dẫn đến khả năng bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần. Ngoài ra, các tranh chấp cũng thường liên quan đến điều khoản không rõ ràng về thời hạn, điều kiện giao kết hợp đồng chính hoặc phạm vi quyền và nghĩa vụ của các bên.

4. Phương pháp giải quyết tranh chấp hợp đồng đặt cọc

Theo quy định của pháp luật hiện hành, tranh chấp hợp đồng đặt cọc có thể được giải quyết thông qua các phương thức: thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại và Tòa án. Mỗi phương thức có những đặc điểm riêng về thủ tục, tính cưỡng chế và hiệu lực thi hành. Tuy nhiên, trong bối cảnh giao dịch dân sự – thương mại ngày càng đa dạng và phức tạp, trọng tài thương mại được đánh giá là phương thức giải quyết phù hợp và hiệu quả nhất, đặc biệt đối với các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng đặt cọc trong hoạt động kinh doanh.

Về mặt pháp lý, Luật Trọng tài Thương mại năm 2010 quy định trọng tài là cơ chế giải quyết tranh chấp dựa trên thỏa thuận của các bên, có giá trị pháp lý tương đương với phán quyết của Tòa án và được cưỡng chế thi hành theo quy định của pháp luật. So với tố tụng Tòa án, trọng tài có nhiều ưu điểm vượt trội:

Tính linh hoạt và bảo mật cao: Các bên có quyền tự do thỏa thuận về ngôn ngữ, địa điểm, thời gian và quy tắc tố tụng. Đồng thời, toàn bộ quá trình xét xử được bảo mật, giúp bảo vệ uy tín và bí mật kinh doanh – yếu tố đặc biệt quan trọng trong các giao dịch thương mại.
Thủ tục nhanh gọn, chi phí hợp lý: Trọng tài không chịu sự ràng buộc của thủ tục tố tụng dân sự phức tạp, giúp rút ngắn thời gian giải quyết và giảm chi phí hành chính so với Tòa án.
Phán quyết có tính chung thẩm và được công nhận quốc tế: Theo Công ước New York 1958, mà Việt Nam là thành viên, phán quyết trọng tài được công nhận và thi hành tại hầu hết các quốc gia thành viên, tạo điều kiện thuận lợi trong các tranh chấp có yếu tố nước ngoài.
Chuyên môn hóa trong giải quyết tranh chấp: Các bên được quyền lựa chọn trọng tài viên có chuyên môn sâu về lĩnh vực giao dịch (như bất động sản, tài chính, đầu tư), bảo đảm việc phán quyết dựa trên hiểu biết chuyên ngành và thực tiễn thương mại.

Với các đặc điểm nêu trên, trọng tài thương mại không chỉ đáp ứng yêu cầu về tính linh hoạt, bảo mật và hiệu quả, mà còn bảo đảm giá trị cưỡng chế pháp lý của phán quyết, giúp các bên giải quyết tranh chấp một cách nhanh chóng, chuyên nghiệp và phù hợp với bản chất của giao dịch đặt cọc trong hoạt động thương mại hiện nay. Do đó, việc lựa chọn trọng tài thương mại làm cơ chế giải quyết tranh chấp là xu hướng tất yếu, thể hiện sự chủ động pháp lý và năng lực tự định đoạt của các chủ thể giao dịch trong nền kinh tế hiện đại.

5. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:

5.1. Điều khoản Trọng tài mẫu

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].** Ghi chú: *

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài **

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

5.2. Điều khoản Trọng tài mẫu áp dụng cho thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

Ghi chú:

* Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài.

** Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!