LỢI ÍCH KHI GIẢI QUYẾT TRANH CHẤP BẰNG TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI

Tháng 1 8, 2026

Khi phát sinh xung đột quyền lợi, việc lựa chọn phương thức tài phán đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tài sản và uy tín doanh nghiệp. So với hệ thống tư pháp công (Tòa án), Trọng tài thương mại đang khẳng định ưu thế vượt trội như một cơ chế “Tư pháp tư” chuyên nghiệp, linh hoạt và hiệu quả.

Dưới đây là phân tích chi tiết các lợi ích cốt lõi khi doanh nghiệp lựa chọn trọng tài thương mại.

1. Tính chung thẩm và hiệu quả tối ưu hóa thời gian

Một trong những rào cản lớn nhất của tố tụng Tòa án là quy trình nhiều cấp xét xử (Sơ thẩm, Phúc thẩm, Giám đốc thẩm), dẫn đến việc tranh chấp bị kéo dài vô thời hạn. Trọng tài thương mại giải quyết triệt để vấn đề này thông qua nguyên tắc chung thẩm.

Giá trị chung thẩm của phán quyết: Phán quyết trọng tài có giá trị cuối cùng, có hiệu lực bắt buộc thi hành đối với các bên và không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm. Điều này dứt điểm tranh chấp ngay lập tức, ngăn chặn tình trạng một bên cố tình kéo dài vụ việc để trì hoãn nghĩa vụ thanh toán.
Giải phóng nguồn lực quản trị: Việc rút ngắn chu kỳ tố tụng giúp doanh nghiệp giải phóng dòng tiền đang bị phong tỏa, giảm thiểu chi phí theo đuổi vụ kiện và cho phép ban lãnh đạo tập trung nguồn lực vào các hoạt động kinh doanh cốt lõi.

2. Quyền lựa chọn Trọng tài viên và sự chuyên sâu về chuyên môn

Khác với Tòa án – nơi Thẩm phán được phân công ngẫu nhiên và phải xử lý đa dạng các loại án, Trọng tài thương mại cho phép các bên trực tiếp kiểm soát chất lượng người phân xử.

Chuyên môn hóa sâu sắc: Các bên có quyền chỉ định các Trọng tài viên là chuyên gia đầu ngành, luật sư cao cấp hoặc các chuyên gia kinh tế có am hiểu tường tận về lĩnh vực đang tranh chấp (như xây dựng, dầu khí, tài chính, hay logistics).
Phán quyết thấu hiểu thực tiễn: Sự kết hợp giữa kiến thức luật học và kinh nghiệm thực tiễn giúp Hội đồng trọng tài đưa ra các nhận định sắc bén, thấu hiểu các tập quán thương mại quốc tế (Lex Mercatoria), từ đó ban hành phán quyết có tính thuyết phục cao và sát với bản chất kinh tế của vụ việc.

3. Chế độ bảo mật tuyệt đối và bảo vệ danh tiếng doanh nghiệp

Đối với các tập đoàn và doanh nghiệp lớn, uy tín thương hiệu là tài sản vô hình vô giá. Tố tụng Tòa án với nguyên tắc xét xử công khai có thể trở thành rủi ro truyền thông nghiêm trọng.

Tố tụng kín: Phiên họp trọng tài được tiến hành không công khai. Chỉ những người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan mới được tham dự, đảm bảo các rạn nứt trong quan hệ đối tác không bị phơi bày trước công chúng.
Bảo vệ bí mật kinh doanh: Toàn bộ hồ sơ vụ việc, số liệu tài chính, chiến lược kinh doanh và bí mật công nghệ được bảo mật tuyệt đối. Điều này giúp doanh nghiệp duy trì lợi thế cạnh tranh ngay cả khi đang trong quá trình giải quyết xung đột.

4. Quyền tự quyết và tính linh hoạt trong tố tụng

Trọng tài thương mại tôn trọng tối đa quyền tự do thỏa thuận của các bên, tạo ra một quy trình giải quyết tranh chấp “may đo” theo nhu cầu thực tế.

Chủ động về lộ trình: Các bên được quyền thỏa thuận về ngôn ngữ sử dụng, địa điểm xét xử, luật áp dụng và thời gian tổ chức các phiên họp. Điều này đặc biệt có lợi trong các tranh chấp xuyên biên giới, giúp loại bỏ rào cản về văn hóa pháp lý và địa lý.
Thủ tục đơn giản hóa: Quy trình trọng tài ít tính nghi thức hơn Tòa án, tập trung vào việc đối tranh thực chất về chứng cứ và lý lẽ, giúp giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà.

5. Khả năng thi hành quốc tế diện rộng

Đây là ưu thế mang tính quyết định của Trọng tài so với Tòa án trong các giao dịch thương mại quốc tế.

Hộ chiếu quyền lực – Công ước New York 1958: Phán quyết của trọng tài Việt Nam được công nhận và cho thi hành tại hơn 170 quốc gia và vùng lãnh thổ là thành viên của Công ước New York.
Thu hồi tài sản xuyên biên giới: Trong khi bản án của Tòa án quốc gia thường gặp khó khăn khi thi hành tại nước ngoài (nếu không có hiệp định tương trợ tư pháp), phán quyết trọng tài lại có cơ chế thực thi mạnh mẽ và rộng khắp, đảm bảo quyền lợi của doanh nghiệp không bị giới hạn bởi biên giới địa lý

Việc lựa chọn trọng tài thay vì tòa án không chỉ đơn giản là chọn một cơ quan phân xử, mà là lựa chọn một phương thức bảo vệ quyền lợi Chủ động – Chuyên nghiệp – Bảo mật.

Để tận dụng tối đa các lợi ích này, doanh nghiệp cần lưu ý:

Rà soát điều khoản trọng tài: Đảm bảo điều khoản trọng tài trong hợp đồng được soạn thảo chặt chẽ, rõ ràng về trung tâm trọng tài, quy tắc tố tụng và luật áp dụng.
Lựa chọn trung tâm uy tín: Ưu tiên các trung tâm trọng tài có danh sách trọng tài viên chất lượng và quy trình hỗ trợ chuyên nghiệp.

6. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế Bigboss (BBIAC)

Để áp dụng trọng tài tại BBIAC, ghi vào hợp đồng một trong hai điều khoản mẫu sau (theo Quy tắc tố tụng của BBIAC, cập nhật 2026):

6.1 Điều khoản trọng tài mẫu

Các bên có thể bổ sung:

(a) Số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) Địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(c) Luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

(d) Ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

*Ghi chú: Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài.

**Ghi chú: Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”