Vai trò của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp kinh tế

1. Lợi ích của Trọng tài thương mại

Trọng tài thương mại là cơ chế giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại, là cơ chế được thiết lập nên nhờ sự thỏa thuận của các bên.

Trọng tài thương mại có nhiều lợi ích như:

– Tôn trọng quyền tự do của các bên: Trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền khi có thỏa thuận trọng tài hợp lệ và thỏa thuận là theo ý chí tự do của các bên kí kết. Trong đó ở quá trình tố tụng các bên cũng có quyền chọn Trọng tài viên, chọn luật áp dụng, chọn địa điểm, chọn ngôn ngữ để giải quyết tranh chấp. Điều đó thể hiện quyền tự do, tự chủ trong hoạt động tố tụng tranh chấp

– Thuận tiện và nhanh chóng: Thủ tục đơn giản, linh hoạt, phán quyết trọng tài có giá trị chung thẩm, không bị kháng cáo, kháng nghị như Tòa án, giúp quá trình giải quyết tranh chấp nhanh hơn, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí do doanh nghiệp.

– Bảo đảm tính bảo mật thông tin kinh doanh: Một trong những nguyên tắc và là điểm nổi bật của Trọng tài thương mại, những tranh chấp bằng Trọng tài thương mại thường không được công khai, giúp bảo vệ bí mật kinh doanh cũng như bảo vệ uy tín và chiến lược kinh doanh của công ty.

– Đảm bảo thi hành bởi nhà nước: Mặc dù Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tư, khuyến khích tự thi hành nhưng Nhà nước vẫn đảm bảo Phán quyết trọng tài được thực thi theo Luật thi hành án dân sự và cho phép cưỡng chế nếu 1 bên không thi hành.

– Phù hợp với tranh chấp quốc tế: Việc tranh chấp dự trên ý chí của các bên, không nhân danh quyền lực nhà nước, trọng tài trở thành một phương thức mà các bên tranh chấp có yếu tố nước ngoài lựa chọn. Bên cạnh đó phán quyết nước ngoài cũng có hiệu lực và cho thi hành ở Việt Nam và nhiều quốc gia khác theo Công ước quốc tế 1958, tạo thuận lợi cho hoạt động xuyên biên giới.

2. Quy trình giải quyết tranh chấp qua trọng tài

Gửi đơn kiện, thụ lý và gửi thông báo đơn kiện: Nguyên đơn phải gửi đơn khởi kiện đến cho Trung tâm trọng tài hoặc gửi đơn khởi kiện cho bị đơn, bị đơn cũng có quyền nộp đơn kiện lại nguyên đơn với vấn đề có liên quan đến vụ tranh chấp. Đơn khởi kiện được gửi cho Trung tâm trọng tài, Hội đồng trọng tài và nguyên đơn.

Gửi bản tự bảo vệ: Nếu trong thời gian luật định mà các bên không có thỏa thuận nào khác, Trung tâm trọng tài không có quy định nào khác thì bị đơn phải gửi cho Trung tâm hoặc nguyên đơn và Trọng tài viên bản tự bảo vệ. Còn nếu nguyên đơn bị bị đơn kiện lại thì nguyên đơn cũng phải gửi cho Hội đồng trọng tài hoặc bị đơn và Trọng tài viên.

Thành lập Hội đồng Trọng tài: Trong thời hạn luật định mỗi bên tranh chấp sẽ lựa chọn 1 Trọng tài viên. Nếu hết hạn luật định mà bị đơn không chọn được Trọng tài viên thì Chủ tịch trung tâm trọng tài sẽ chỉ định trọng tài viên cho bị đơn. Hai trọng tài viên được chọn đó sẽ chỉ định ra một trọng tài viên thứ ba làm Chủ tịch Hội đồng trọng tài. Nếu việc bầu ra chủ tịch hội đồng không thực hiện được trong thời gian luật định thì Chủ tịch trung tâm sẽ chỉ định trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày hết hạn. Theo điều 40, 41 LTTTM 2010.

Tổ chức Phiên họp trọng tài và ban hành phán quyết trọng tài: Các bên tranh chấp có thể tham gia trực tiếp hoặc cử người đại diện của mình tham gia phiên họp giải quyết tranh chấp, Hội đồng trọng tài có thể tiến hành phiên họp với những hồ sơ, chứng cứ sẳn có mà không bắt buộc phải có mặt trực tiếp của các bên (Điều 56 LTTTM 2010). Trường hợp nguyên đơn vắng mặt không có lý do chính đáng mà đã được gửi giấy triệu tập hợp hợp lệ hoặc rời khỏi phiên họp mà không được sự đồng ý của hội đồng trọng tài thì coi như nguyên đơn rút đơn kiện. Trường hợp bị đơn vắng mặt không có lý do chính đáng hoặc đã được gửi giấy triệu tập hợp lệ hoặc rời phiên họp mà không được hội đồng trọng tài chấp thuận thì phiên họp vẫn được tiến hành trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ hiện có (Điều 56 LTTTM 2010). Tại phiên họp của Hội đồng trọng tài, các bên trình bày ý kiến của mình về vụ việc tranh chấp. Hội đồng trọng tài sẽ làm rõ vấn đề trên cơ sở ý kiến của các bên, tài liệu chứng cứ có trong hồ sơ cũng như ý kiến của người làm chứng. Đối với các vụ việc phức tạp, hội đồng trọng tài có thể tổ chức trao đổi trước phiên họp. Kết thúc quá trình giải quyết tranh chấp, Trọng tài viên phải đưa ra phán quyết trọng tài, Phán quyết trọng tài phải đảm bảo về nội dung và hình thức theo quy định tại khoản 1 Điều 61 LTTTM 2010.

Sau khi Trọng tài viên giải quyết xong tranh chấp, ra Phán quyết trọng tài và Phán quyết đó hợp lệ thì bên phải thi hành thi hành Phán quyết theo quy định tại Luật Thi hành án dân sự.

3. Trường hợp áp dụng trọng tài thương mại

Việc áp dụng Trọng tài thương mại được xác lập chủ yếu dựa trên Luật trọng tài thương mại 2010, đặc biệt là Điều 2, Điều 5, và điều kiện bắt buộc là tranh chấp đó phải được thỏa thuận giải quyết bằng Trọng tài thương mại một cách hợp lệ. Để một vụ tranh chấp có thể được giải quyết bằng Trọng tài một cách hợp lệ chung ta có 2 điều đáng lưu ý:

Trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại và các tranh chấp khác mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài (Điều 2 LTTTM 2010) còn những vấn đề khác như hôn nhân gia đình, lao động, hành chính,.. thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Trọng tài thương mại chỉ có thể giải quyết các tranh chấp mà các bên đã ký thỏa thuận (Điều 5 LTTTM 2010) và tranh chấp đó thuộc nội dung đã ký, không nằm ngoài nội dung của bản thỏa thuận. Thỏa thuận phải đúng với pháp luật không năm trong các trường hợp khiến thỏa thuận phải vô hiệu (Điều 18 LTTTM 2010)

4. Vai trò của các bên trong trọng tài

Nguyên đơn và Bị đơn giữ vai trò trung tâm trong tố tụng trọng tài, thể hiện ở việc cung cấp chứng cứ, lập luận pháp và tham gia tố tụng. Nguyên đơn đóng vai trò là người bị ảnh hưởng quyền lợi khởi kiện ra Trọng tài thương mại chỉ muốn lấy lại những quyền lợi vốn có của mình. Bị đơn là bên được cho là làm tổn hại đến quyền và lợi ích của Nguyên đơn bị nguyên đơn khởi kiện ra Trọng tài thương mại. Cả hai bên điều sẽ cung cấp các lập luận, dẫn chứng để bảo vệ bản thân. Từ đó xuất hiện một quá trình tố tụng trọng tài.

Trọng tài viên đóng vai trò là người giải quyết tranh chấp với các nguyên tắc độc lập, khách quan và chuyên môn cao. Uy tín, kinh nghiệm và năng lực của Trọng tài viên có ý nghĩa quyết định đến chất lượng Phán quyết trọng tài. Trọng tài viên là người trung gian đứng ra để giải quyết tranh chấp nên phải là người công tâm, có cái nhìn đa chiều và họ phải thực sự có tâm trong việc giải quyết tranh chấp.

Trung tâm trọng tài có vai trò hỗ trợ về mặt tổ chức, thủ tục và quản lý tố tụng, bảo đảm quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra đúng quy định và hiệu quả.

5. Các trung tâm trọng tài uy tín tại Việt Nam

Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC); Trung tâm Trọng tài thương mại TP. Hồ Chí Minh (TRACENT); Trung tâm Trọng tài Quốc tế Châu Á – Thái Bình Dương (APIAC);Trung tâm Trọng tài thương mại BIGBOSS

Trọng tài thương mại giữ vai trò ngày càng quan trọng trong việc giải quyết tranh chấp kinh tế, góp phần bảo đảm môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch và hiệu quả. Việc lựa chọn Trọng tài thương mại không chi là giải pháp pháp lý tối ưu mà còn là chiến lược quản trị rủi ro thông minh của doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.

6. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau: 

6.1. Điều khoản trọng tài mẫu

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”.

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung: 

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia]. 

(c) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].* 

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

Ghi chú: * 

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài ** 

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 37 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

(c) ngôn ngữ trọng tài là [ ]. **

Ghi chú:

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!