Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz: Hội đồng trọng tài được quyết định những gì?

Tháng 9 26, 2026

Trong trọng tài quốc tế, thẩm quyền của Hội đồng trọng tài là vấn đề có thể được một bên tranh chấp phản đối ngay từ đầu. Khi một bên cho rằng không tồn tại thỏa thuận trọng tài, thỏa thuận vô hiệu hoặc tranh chấp vượt quá phạm vi thỏa thuận, câu hỏi đặt ra là Tòa án hay chính Hội đồng trọng tài sẽ quyết định vấn đề này? Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz được hình thành để giải quyết vấn đề đó

1. Khái quát về nguyên tắc “thẩm quyền – thẩm quyền” Kompetenz-Kompetenz của Hội đồng trọng tài

Nguyên tắc thẩm quyền – thẩm quyền hay còn được gọi là nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz là nguyên tắc mà theo đó Hội đồng trọng tài có quyền tự xem xét, đánh giá và quyết định về thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp của chính mình.

Trong trọng tài quốc tế, vấn đề thẩm quyền có thể phát sinh khi một trong hai bên cho rằng:

Không tồn tại thỏa thuận trọng tài
Thỏa thuận trọng tài không có hiệu lực;
Người ký thỏa thuận không có thẩm quyền;
Tranh chấp không thuộc phạm vi của thỏa thuận trọng tài;
Hội đồng trọng tài được thành lập không phù hợp với thỏa thuận của các bên.

Theo Điều 16(1) Luật Mẫu UNCITRAL về Trọng tài thương mại quốc tế, Hội đồng trọng tài có thể tự quyết định về thẩm quyền của mình, bao gồm cả việc xem xét phản đối liên quan đến sự tồn tại hoặc hiệu lực của thỏa thuận trọng tài. UNCITRAL xác định đây là một trong những nguyên tắc quan trọng trong cơ chế trọng tài quốc tế.

Điều này có nghĩa rằng khi một bên phản đối thẩm quyền, Hội đồng trọng tài không nhất thiết phải chuyển ngay vấn đề cho Tòa án mà có thể tự xem xét trước.

Một ví dụ minh họa cho trường hợp này giả sử, A và B ký hợp đồng có điều khoản trọng tài. Khi tranh chấp phát sinh, B khởi kiện tại trọng tài. A phản đối rằng điều khoản trọng tài không có hiệu lực. Khi đó, Hội đồng trọng tài có thể xem xét chính vấn đề này để xác định liệu mình có thẩm quyền giải quyết tranh chấp hay không.

2. Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz được thể hiện như thế nào trong pháp luật trọng tài quốc tế

Nguyên tắc này được thể hiện rõ trong Điều 16 của Luật Mẫu UNCITRAL. Theo đó, Hội đồng trọng tài có quyền quyết định về thẩm quyền của mình và có thể xem xét các phản đối liên quan đến sự tồn tại hoặc hiệu lực của thỏa thuận trọng tài.

Điểm đáng chú ý là nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz không chỉ trao cho Hội đồng trọng tài quyền xác định “có thẩm quyền hay không”, mà còn cho phép xem xét các vấn đề làm cơ sở cho thẩm quyền, chẳng hạn:

Có tồn tại thỏa thuận trọng tài không?
Thỏa thuận có hiệu lực không?
Tranh chấp có thuộc phạm vi thỏa thuận không?
Hội đồng trọng tài có thẩm quyền giải quyết không?

Cách tiếp cận này giúp quá trình trọng tài không bị đình trệ chỉ vì một bên đưa ra phản đối về thẩm quyền. UNCITRAL cũng giải thích rằng nguyên tắc này nhằm cho phép Hội đồng trọng tài tự quyết định vấn đề thẩm quyền mà không nhất thiết phải yêu cầu Tòa án giải quyết trước. Tuy nhiên, quyền này không làm loại trừ sự kiểm soát của Tòa án đối với hoạt động của trọng tài.

3. Mối liên hệ giữa nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz và nguyên tắc độc lập của thỏa thuận trọng tài

Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz có mối liên hệ chặt chẽ với một nguyên tắc khác của trọng tài là nguyên tắc độc lập của thỏa thuận trọng tài.

Theo Điều 16(1) Luật Mẫu UNCITRAL, điều khoản trọng tài nằm trong hợp đồng được xem như một thỏa thuận độc lập với các điều khoản khác của hợp đồng. Vì vậy, việc Hội đồng trọng tài kết luận rằng hợp đồng chính vô hiệu không đương nhiên dẫn đến việc điều khoản trọng tài cũng vô hiệu.

Ví dụ: Nguyên tắc độc lập giải quyết vấn đề này bằng cách coi điều khoản trọng tài là một thỏa thuận độc lập. Nhờ đó, Hội đồng trọng tài vẫn có cơ sở để xem xét tranh chấp liên quan đến hiệu lực của hợp đồng chính.

Tóm lại, nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz trả lời câu hỏi: Ai có quyền quyết định thẩm quyền của Hội đồng trọng tài? Trong khi đó, nguyên tắc độc lập trả lời câu hỏi: Điều gì xảy ra với thỏa thuận trọng tài khi hợp đồng chính bị tranh chấp về hiệu lực? Hai nguyên tắc này bổ trợ cho nhau trong việc bảo đảm hoạt động của cơ chế trọng tài.

Mối liên hệ giữa nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz và nguyên tắc độc lập của thỏa thuận trọng tài

4. Pháp luật trọng tài Việt Nam quy định về nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz

Pháp luật Việt Nam cũng ghi nhận cơ chế tương ứng với nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz tại Điều 43 Luật Trọng tài thương mại 2010. Theo khoản 1 Điều 43, trước khi xem xét nội dung vụ tranh chấp, Hội đồng trọng tài phải xem xét hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, khả năng thực hiện của thỏa thuận trọng tài và thẩm quyền của mình.

Nếu tranh chấp thuộc thẩm quyền, Hội đồng trọng tài tiếp tục giải quyết; nếu không thuộc thẩm quyền hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu, không thể thực hiện được thì Hội đồng trọng tài ra quyết định đình chỉ.

Trong thời gian Tòa án giải quyết, Hội đồng trọng tài vẫn có thể tiếp tục giải quyết tranh chấp; nếu Tòa án xác định tranh chấp không thuộc thẩm quyền hoặc thỏa thuận trọng tài không tồn tại, vô hiệu hoặc không thể thực hiện được thì Hội đồng trọng tài phải đình chỉ.

Như vậy, pháp luật Việt Nam cũng thể hiện cách tiếp cận: Hội đồng trọng tài có quyền tự xem xét thẩm quyền nhưng vẫn chịu sự kiểm soát của Tòa án theo luật định.

5. Ý nghĩa của nguyên tắc trong thực tiễn trọng tài

Nguyên tắc Kompetenz-Kompetenz giúp hạn chế việc tố tụng trọng tài bị đình trệ ngay khi một bên phản đối thẩm quyền. Đồng thời, nguyên tắc này tạo điều kiện để Hội đồng trọng tài chủ động xác định phạm vi quyền hạn của mình.

Đối với doanh nghiệp, vấn đề này đặc biệt quan trọng khi soạn thảo và rà soát thỏa thuận trọng tài. Các bên nên xác định rõ tổ chức trọng tài, phạm vi tranh chấp và cơ chế giải quyết tránh các tranh chấp về thẩm quyền ngay từ giai đoạn đầu của tố tụng.

Trong tranh chấp quốc tế, việc xác định thẩm quyền càng quan trọng do vụ việc có thể liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật, địa điểm trọng tài và quốc gia khác nhau. Hiện nay, Luật Mẫu UNCITRAL hiện là một trong những nền tảng quan trọng trong việc hài hòa pháp luật về trọng tài thương mại quốc tế.

6. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:

6.1. Điều khoản trọng tài mẫu

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 39 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!

7. Kết luận

Nguyên tắc thẩm quyền – thẩm quyền (Kompetenz-Kompetenz) là một trong những nguyên tắc quan trọng trong trọng tài quốc tế, cho phép Hội đồng trọng tài tự xem xét và quyết định về thẩm quyền của mình, bao gồm các vấn đề liên quan đến sự tồn tại, hiệu lực và phạm vi của thỏa thuận trọng tài.

Tuy nhiên, nguyên tắc này không loại trừ vai trò của Tòa án. Tòa án vẫn có thể kiểm soát vấn đề thẩm quyền trong những trường hợp pháp luật quy định. Tại Việt Nam, tinh thần này được thể hiện tại Điều 43 Luật Trọng tài thương mại 2010.

Vì vậy, việc xây dựng thỏa thuận trọng tài rõ ràng, cụ thể và có khả năng thực hiện là cơ sở quan trọng để hạn chế tranh chấp về thẩm quyền và bảo đảm hiệu quả của quá trình trọng tài.