Những yếu tố ảnh hưởng đến thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài thương mại

Tháng 10 13, 2026

Thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tính chất vụ việc, mức độ phức tạp của chứng cứ, sự hợp tác của các bên và quy tắc tố tụng được áp dụng.

Việc hiểu rõ các yếu tố này giúp doanh nghiệp chủ động xây dựng chiến lược giải quyết tranh chấp, hạn chế trì hoãn và kiểm soát chi phí. Bài viết phân tích quy trình trọng tài, những yêu tố ảnh hưởng đến tiến độ và các giải pháp giúp quá trình giải quyết tranh chấp diễn ra hiệu quả hơn.

1. Các giai đoạn trong quy trình tố tụng trọng tài và thời gian giải quyết tranh chấp

Thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài được xác định từ khi thủ tục khởi kiện được tiến hành theo quy định áp dụng cho đến khi Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết. Tuy nhiên, trên thực tế, tổng thời gian có thể dài hơn nếu tính cả giai đoạn thương lượng trước khi khởi kiện, việc thu thập chứng cứ hoặc thủ tục yêu cầu Tòa án hỗ trợ.

Theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010, trình tự giải quyết tranh chấp có thể được khái quát qua các giai đoạn sau:

1.1. Nộp đơn khởi kiện và hoàn thiện hồ sơ

Nguyên đơn nộp đơn khởi kiện cùng các tài liệu liên quan kèm theo theo quy định của pháp luật về trọng tài và quy tắc tố tụng của trung tâm trọng tài được lựa chọn. Hồ sơ thường bao gồm thỏa thuận trọng tài, hợp đồng, tài liệu chứng minh yêu cầu và các chứng cứ có liên quan.

Thời gian ở giai đoạn này phụ thuộc đáng kể vào việc nguyên đơn chuẩn bị hồ sơ đầy đủ hay phải bổ sung, sửa đổi tài liệu. Nếu thỏa thuận trọng tài không rõ ràng, tài liệu thiếu nhất quán hoặc chứng cứ chưa được hệ thống hóa, quá trình tiếp nhận và xử lý hồ sơ có thể sẽ bị kéo dài.

1.2. Thành lập Hội đồng trọng tài

Sau khi vụ tranh chấp được tiếp nhận, Hội đồng trọng tài được thành lập theo thỏa thuận của các bên và quy tắc tố tụng áp dụng.

Nếu các bên thống nhất được việc lựa chọn trọng tài viên, giai đoạn này thường thuận lợi hơn. Ngược lại, bất đồng về số lượng trọng tài viên, việc chỉ định trọng tài viên hoặc có yêu cầu thay đổi trọng tài viên có thể làm phát sinh thêm thời gian.

1.3. Trao đổi bản tự bảo vệ và thu thập chứng cứ

Các bên trình bày yêu cầu, ý kiến phản đối, lập luận pháp lý và cung cấp chứng cứ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Trong những vụ việc phức tạp, Hội đồng trọng tài có thể cần thời gian để đánh giá, xem xét thêm tài liệu, yêu cầu giải trình hoặc xử lý các vấn đề liên quan đến giám định, định giá và chứng cứ chuyên môn.

Đây thường là giai đoạn quan trọng liên quan đến phán quyết được ban hành như thể nào vì thế giai đoạn này sẽ có ảnh hưởng lớn đến tổng thời gian giải quyết, nhất là khi tranh chấp liên quan đến nhiều hợp đồng, nhiều bên hoặc giao dịch xuyên biên giới.

1.4. Phiên họp giải quyết tranh chấp và ban hành phán quyết

Sau khi xem xét hồ sơ và hoàn tất các bước tố tụng cần thiết, Hội đồng trọng tài tiến hành phiên họp giải quyết tranh chấp, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác phù hợp với pháp luật và quy tắc áp dụng. Sau đó, Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết theo quy định.

Thông thường chúng ta không thể xác định một thời hạn cụ thể chung cho toàn bộ quá trình nếu chỉ dựa trên các giai đoạn đã nêu trên. Thời gian cụ thể cần được đánh giá căn cứ vào Luật Trọng tài thương mại, quy tắc của trung tâm trọng tài, thỏa thuận của các bên và tình hình thực tế của vụ việc.

2. Những yếu tố ảnh hưởng đến tiến độ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài

2.1. Tính chất và mức độ phức tạp của tranh chấp

Một tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng đơn giản thường có ít vấn đề cần xác minh hơn so với tranh chấp liên quan đến vi phạm nhiều nghĩa vụ, thiệt hại kinh doanh, định giá tài sản hoặc có liên quan đến việc áp dụng pháp luật nước ngoài.

Khi vụ việc có nhiều tình tiết cần làm rõ, Hội đồng trọng tài phải dành thêm thời gian xem xét chứng cứ, đánh giá lập luận và xác định các vấn đề pháp lý cần giải quyết.

2.2. Sự đầy đủ của hồ sơ và chất lượng chứng cứ

Một bộ hồ sơ được chuẩn bị đầy đủ, có hệ thống sẽ giúp Hội đồng trọng tài nhanh chóng xác định phạm vi tranh chấp và các vấn đề cần xem xét. Ngược lại, việc cung cấp tài liệu rời rạc, mâu thuẫn hoặc nộp chứng cứ nhiều lần có thể khiến tiến trình tố tụng bị kéo dài.

Đối với tranh chấp quốc tế, tài liệu bằng tiếng nước ngoài, đôi khi sẽ phát sinh yêu cầu dịch thuật, xác thực hoặc giải thích thuật ngữ chuyên ngành. Các vấn đề trên cũng có thể làm tăng thời gian xử lý vụ tranh chấp.

2.3. Sự thỏa thuận hợp tác của các bên

Thái độ và cách thức tham gia tố tụng của các bên có tác động trực tiếp đến tiến độ giải quyết. Nếu các bên chủ động tuân thủ thời hạn, cung cấp thông tin và phối hợp lựa chọn trọng tài viên, vụ việc sẽ có thêm các điều kiện cần để xử lý thuận lợi hơn.

Ngược lại, việc liên tục xin hoãn vắng mặt, không cung cấp tài liệu đúng hạn hoặc phát sinh nhiều tranh luận về thủ tục có thể làm tăng thời gian giải quyết. Tuy nhiên, Hội đồng trọng tài cũng cần phân biệt rõ giữa hành vi cố ý gây trì hoãn tiến trình tố tụng với việc một bên thực hiện quyền tố tụng hợp pháp để bảo vệ lợi ích của mình.

2.4. Thỏa thuận trọng tài và quy tắc tố tụng được áp dụng

Điều khoản trọng tài được quy định rõ ràng trong hợp đồng hoặc phụ lục hơp đồng sẽ giúp các bên xác định trung tâm trọng tài, địa điểm trọng tài, số lượng trọng tài viên hoặc các nội dung liên quan ngay từ giai đoạn ký kết. Điều này giúp hạn chế việc tranh cãi khi có mâu thuẫn xảy ra.

Nếu điều khoản không rõ hoặc có khiếm khuyết, các bên có thể mất khá nhiều thời gian để tranh luận về thẩm quyền, cách thức thành lập Hội đồng trọng tài và quy tắc tố tụng được áp dụng.

Bên cạnh đó, quy tắc tố tụng của từng trung tâm trọng tài có thể quy định những trình tự, thời hạn và cơ chế quản lý vụ việc khác nhau. Vì vậy, doanh nghiệp cần tìm hiểu quy tắc áp dụng trước khi lựa chọn cơ chế trọng tài.

2.5. Yếu tố chuyên môn khác và thủ tục hỗ trợ từ bên ngoài

Một số vụ tranh chấp đòi hỏi phải có kết luận giám định, định giá, ý kiến chuyên gia hoặc sự hỗ trợ của Tòa án trong phạm vi pháp luật cho phép. Nếu cần thu thập chứng cứ từ nhiều nguồn, xác minh giao dịch ở nước ngoài hoặc giải quyết vấn đề liên quan đến nhiều hệ thống pháp luật, tiến độ có thể bị ảnh hưởng.

Do đó, việc dự liệu sớm nhu cầu đánh giá, giám định chuyên môn và chuẩn bị phương án hỗ trợ thu thập chứng cứ là yếu tố quan trọng để hạn chế phát sinh sự chậm trễ trng quá trình giải quyết tranh chấp.

3. Cách rút ngắn thời gian giải quyết tranh chấp trọng tài

Đối với một doanh nghiệp, việc kéo dài quá trình tố tụng là vấn đề gây ảnh hưởng lớn đến uy tín, tài chính và nhân lực của công ty. Vì thế, để tối ưu hóa thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, thì doanh nghiệp cần:

Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện đầy đủ ngay từ đầu: Doanh nghiệp nên rà soát hợp đồng, thỏa thuận trọng tài, chứng từ giao dịch, thư từ trao đổi và tài liệu chứng minh thiệt hại trước khi nộp đơn. Các chứng cứ nên được sắp xếp theo trình tự thời gian và gắn với từng yêu cầu cụ thể để Hội đồng trọng tài dễ theo dõi.
Lựa chọn trọng tài viên phù hợp: Trọng tài viên có chuyên môn phù hợp với lĩnh vực tranh chấp sẽ thuận lợi hơn trong việc tiếp cận vấn đề kỹ thuật, đánh giá chứng cứ và điều hành tố tụng. Các bên nên thực hiện việc lựa chọn hoặc chỉ định trọng tài viên đúng thời hạn, đồng thời bảo đảm tính độc lập, khách quan và tuân thủ quy tắc áp dụng.
Chủ động thống nhất các vấn đề tố tụng: Các bên có thể trao đổi để thống nhất những vấn đề được phép thỏa thuận như lịch trình tố tụng, phương thức trao đổi tài liệu, phạm vi vấn đề cần giải quyết và cách thức tổ chức phiên họp. Việc thống nhất sớm giúp giảm các tranh luận thủ tục không cần thiết.
Cân nhắc thủ tục rút gọn và phương thức trực tuyến: Nếu vụ tranh chấp đáp ứng điều kiện theo thỏa thuận và quy tắc tố tụng áp dụng, các bên có thể cân nhắc thủ tục trọng tài rút gọn hoặc hình thức giải quyết trực tuyến. Những phương thức này có thể giảm thời gian tổ chức phiên họp, chi phí đi lại và các công việc hành chính.

Tuy nhiên, các bên tranh chấp và Hội đồng trọng tài cũng cần xem xét, đánh giá tính chất của vu việc trước khi áp dụng các thủ tục rút gọn để đảm bảo không làm ảnh hưởng đến quyền tố tụng và bảo vệ lợi ích hợp pháp của mỗi bên.

4. Khi nào doanh nghiệp có thể yêu cầu đẩy nhanh tiến trình trọng tài?

Doanh nghiệp có thể đề nghị Hội đồng trọng tài hoặc trung tâm trọng tài xem xét các biện pháp quản lý tiến độ khi có căn cứ cho thấy vụ việc có thể được xử lý nhanh hơn mà vẫn bảo đảm quyền tố tụng của các bên.

Chẳng hạn, khi chứng cứ đã tương đối đầy đủ, phạm vi tranh chấp rõ ràng và các bên không có nhu cầu bổ sung tài liệu lớn, doanh nghiệp có thể đề nghị ấn định lịch trình tố tụng cụ thể, giới hạn hợp lý các lần gia hạn hoặc tổ chức phiên họp sớm hơn nếu điều kiện thực tế cho phép.

Đối với những vụ việc đáp ứng điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn theo thỏa thuận và quy tắc tố tụng liên quan, doanh nghiệp có thể đề nghị xem xét cơ chế này. Nếu phát sinh tình trạng chậm trễ, doanh nghiệp nên trao đổi với trung tâm trọng tài hoặc Hội đồng trọng tài để xác định nguyên nhân và biện pháp xử lý phù hợp.

Ví dụ, đối với Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế Bigboss BBIAC, quy tắc của trung tâm cho phép các bên được sử dụng thủ tục rút gọn theo quy định tại Điều 39:

Điều 39. Thủ tục rút gọn
1. Vụ tranh chấp có thể được giải quyết theo Thủ tục rút gọn, nếu các bên có thỏa thuận áp dụng Thủ tục rút gọn.
2. Trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác, khi tiến hành Thủ tục rút gọn, các quy định sau được áp dụng:
2.1 Hội đồng Trọng tài giải quyết tranh chấp theo Thủ tục rút gọn gồm Trọng tài viên duy nhất.
2.2 Trong trường hợp Hội đồng Trọng tài đã thành lập theo Thủ tục thông thường trong quá trình tố tụng trước đó, Hội đồng Trọng tài giải quyết tranh chấp theo Thủ tục rút gọn chính là Hội đồng Trọng tài đã được thành lập.
2.3 Hội đồng Trọng tài hoặc BBIAC, trong trường hợp Hội đồng Trọng tài chưa thành lập, có thể rút ngắn bất kỳ thủ tục nào được quy định trong Quy tắc này.
2.4 Hội đồng Trọng tài căn cứ vào tài liệu và chứng cứ hiện có để tiến hành phiên họp giải quyết tranh chấp không cần sự có mặt của các bên, trừ khi có sự phản đối của một bên.
Hội đồng Trọng tài có thể tiến hành phiên họp giải quyết vụ tranh chấp bằng hình thức teleconference, video-conference hoặc các hình thức thích hợp khác, trừ khi có sự phản đối của một bên.
3. Khi các bên thỏa thuận giải quyết tranh chấp theo Thủ tục rút gọn, Thủ tục rút gọn được áp dụng ngay cả trong trường hợp thỏa thuận trọng tài có nội dung trái ngược với các điều kiện của Thủ tục rút gọn.

Cần lưu ý rằng, việc đề nghị đẩy nhanh tiến trình không đồng nghĩa với việc một trong các bên buộc Hội đồng trọng tài phải rút ngắn mọi thời hạn. Việc xử lý yêu cầu phụ thuộc vào pháp luật, quy tắc tố tụng, thỏa thuận của các bên và yêu cầu bảo đảm sự bình đẳng trong tố tụng.

5. Kinh nghiệm đối với doanh nghiệp

Trước hết, doanh nghiệp nên xây dựng điều khoản trọng tài rõ ràng ngay từ giai đoạn đàm phán hợp đồng. Điều khoản cần xác định cụ thể tổ chức trọng tài hoặc phương thức thành lập Hội đồng trọng tài, quy tắc tố tụng áp dụng và những nội dung cần thiết khác. Một điều khoản được soạn thảo cẩn trọng có thể hạn chế tranh luận về thẩm quyền và thủ tục khi tranh chấp phát sinh.

Thứ hai, doanh nghiệp nên quản lý hồ sơ hợp đồng và chứng cứ xuyên suốt quá trình thực hiện giao dịch. Việc lưu trữ hợp đồng, phụ lục, hóa đơn, biên bản nghiệm thu, chứng từ thanh toán và thư từ trao đổi theo hệ thống sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị hồ sơ khi cần khởi kiện.

Thứ ba, doanh nghiệp nên đánh giá chiến lược giải quyết tranh chấp ngay khi phát sinh bất đồng. Trong trường hợp phù hợp, thương lượng hoặc hòa giải có thể giúp các bên đạt được thỏa thuận mà không cần tiếp tục toàn bộ quá trình tố tụng. Nếu không đạt được kết quả, việc chuyển sang trọng tài với hồ sơ và yêu cầu đã được chuẩn bị tốt sẽ thuận lợi hơn.

Cuối cùng, doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ với luật sư, người đại diện và trung tâm trọng tài trong suốt quá trình giải quyết vụ việc. Việc phân công rõ người phụ trách, theo dõi thời hạn và phản hồi đúng hạn sẽ góp phần hạn chế sai sót thủ tục và tránh kéo dài tiến trình không cần thiết.

6. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:

6.1. Điều khoản trọng tài mẫu

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 39 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!

7. Kết luận

Thời gian giải quyết tranh chấp bằng trọng tài chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, từ tính chất vụ việc, chất lượng chứng cứ và sự hợp tác của các bên đến quy tắc tố tụng, việc lựa chọn trọng tài viên và nhu cầu hỗ trợ chuyên môn. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào một khoảng thởi gian trung bình để dự đoán chính xác thời gian giải quyết cho mọi tranh chấp.

Doanh nghiệp có thể chủ động tối ưu tiến độ bằng cách chuẩn bị hồ sơ đầy đủ, xây dựng điều khoản trọng tài rõ ràng, tuân thủ thời hạn tố tụng và cân nhắc thủ tục rút gọn khi phù hợp. Việc tối ưu quy trình không chỉ giúp tiết kiệm thời gian và chi phí mà còn góp phần bảo đảm tranh chấp được giải quyết hiệu quả, công bằng và đúng quy định pháp luật.