Tháng 11 12, 2026

Tranh chấp sở hữu trí tuệ giải quyết bằng trọng tài là phương thức được pháp luật ghi nhận nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Tuy nhiên, không phải mọi tranh chấp liên quan đến sở hữu trí tuệ đều có thể đưa ra Trọng tài. Việc lựa chọn phương thức này cần căn cứ vào tính chất tranh chấp, thẩm quyền của Trọng tài và thỏa thuận trọng tài hợp lệ giữa các bên.

1. Tranh chấp sở hữu trí tuệ có được giải quyết bằng Trọng tài?

Theo Điểm d khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ quy định chủ thể quyền sở hữu trí tuệ có quyền khởi kiện ra Tòa án hoặc Trọng tài để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp ghi nhận Trọng tài là một phương thức có thể được lựa chọn khi phát sinh tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ.

Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa với việc mọi tranh chấp sở hữu trí tuệ đều mặc nhiên thuộc thẩm quyền giải quyết của Trọng tài. Theo Điều 2 và Điều 5 Luật Trọng tài thương mại, tranh chấp phải thuộc phạm vi thẩm quyền của Trọng tài và các bên phải có thỏa thuận trọng tài hợp lệ. Thỏa thuận này có thể được xác lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.

Bên cạnh đó, cần phân biệt tranh chấp giữa các chủ thể về quyền, nghĩa vụ liên quan đến tài sản trí tuệ với yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm bằng các biện pháp do pháp luật quy định thuộc thẩm quyền của cơ quan nhà nước.

Chẳng hạn, việc áp dụng biện pháp dân sự, hình sự đối với hành vi xâm phạm thuộc thẩm quyền của Tòa án; xử lý vi phạm hành chính thuộc thẩm quyền của người có thẩm quyền xử phạt theo pháp luật. Vì vậy, việc lựa chọn Trọng tài cần được xem xét trên cơ sở nội dung yêu cầu cụ thể, không chỉ dựa vào tên gọi của tranh chấp.

2. Nguyên tắc xác định thẩm quyền của Trọng tài thương mại

2.1. Tranh chấp nào thuộc thẩm quyền Trọng tài?

Theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại năm 2010, Trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết các nhóm tranh chấp sau:

Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại;
Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại;
Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Như vậy, việc xác định thẩm quyền của Trọng tài không chỉ phụ thuộc vào lĩnh vực phát sinh tranh chấp mà còn phải xem xét mối quan hệ giữa các bên và quy định pháp luật áp dụng.

Đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ, một bên có thể là chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền sở hữu công nghiệp hoặc chủ thể quyền đối với giống cây trồng; bên còn lại có thể là cá nhân, doanh nghiệp hoặc tổ chức khai thác, sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ.

Nếu tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại hoặc thuộc trường hợp được pháp luật chuyên ngành cho phép giải quyết bằng Trọng tài thì có thể xem xét áp dụng phương thức này.

Tuy nhiên, thẩm quyền theo loại tranh chấp mới chỉ là điều kiện cần. Để Trọng tài có thể thụ lý và giải quyết vụ việc, các bên còn phải đáp ứng điều kiện về thỏa thuận trọng tài theo Điều 5 Luật Trọng tài thương mại.

2.2. Quy định cụ thể đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ giải quyết bằng Trọng tài

Căn cứ Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ và các quy định của Luật Trọng tài thương mại, việc xác định khả năng giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ bằng Trọng tài cần chú ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, Luật Sở hữu trí tuệ ghi nhận quyền lựa chọn Trọng tài để bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Điểm d khoản 1 Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ cho phép chủ thể quyền khởi kiện ra Tòa án hoặc Trọng tài để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc lựa chọn Trọng tài đối với những tranh chấp sở hữu trí tuệ đáp ứng điều kiện giải quyết bằng phương thức này.

Trên thực tế, tranh chấp sở hữu trí tuệ có thể phát sinh từ nhiều quan hệ pháp luật khác nhau, chẳng hạn:

Tranh chấp về quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ;
Tranh chấp về phạm vi, thời hạn và điều kiện chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ;
Tranh chấp về tiền bản quyền, phí chuyển giao hoặc nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng;
Tranh chấp phát sinh từ việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ bảo mật thông tin, bí mật kinh doanh;
Tranh chấp về nghĩa vụ của các bên trong quá trình khai thác, thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Đây là những tranh chấp có thể được xem xét giải quyết bằng Trọng tài khi thuộc thẩm quyền theo Điều 2 và có thỏa thuận trọng tài hợp lệ.

Thứ hai, phải có thỏa thuận trọng tài hợp lệ giữa các bên.

Theo khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại, tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thỏa thuận trọng tài. Thỏa thuận này có thể được xác lập trước hoặc sau khi tranh chấp phát sinh.

Do đó, việc Luật Sở hữu trí tuệ ghi nhận quyền khởi kiện tại Trọng tài không có nghĩa chủ thể quyền có thể đơn phương đưa mọi tranh chấp ra giải quyết khi bên còn lại chưa chấp thuận phương thức này.

Ví dụ, trong hợp đồng chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu, hai bên có thể thỏa thuận rằng tranh chấp phát sinh từ việc thanh toán tiền sử dụng nhãn hiệu hoặc vi phạm phạm vi sử dụng sẽ được giải quyết tại một Trung tâm trọng tài cụ thể. Khi tranh chấp phát sinh, nếu thỏa thuận đáp ứng điều kiện có hiệu lực và có thể thực hiện được, các bên có cơ sở yêu cầu giải quyết theo phương thức đã lựa chọn.

Thứ ba, không phải mọi yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đều có thể giao cho Trọng tài giải quyết.

Đây là điểm cần phân biệt khi áp dụng Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ. Mặc dù điểm d khoản 1 Điều này ghi nhận quyền khởi kiện tại Trọng tài, Điều 200 lại quy định việc áp dụng biện pháp dân sự, hình sự thuộc thẩm quyền của Tòa án.

Điều 202 tiếp tục liệt kê các biện pháp dân sự mà Tòa án áp dụng để xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, như buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại, tiêu hủy hàng hóa xâm phạm hoặc gỡ bỏ, vô hiệu hóa truy cập đến nội dung vi phạm trên môi trường số.

Vì vậy, cần phân biệt yêu cầu giải quyết tranh chấp về nghĩa vụ hợp đồng liên quan đến tài sản trí tuệ với yêu cầu áp dụng các biện pháp dân sự theo Điều 202. Chẳng hạn, tranh chấp về nghĩa vụ thanh toán tiền chuyển quyền sử dụng nhãn hiệu theo hợp đồng có thể được đưa ra Trọng tài nếu thỏa mãn điều kiện luật định.

Trong khi đó, nếu yêu cầu trọng tâm là áp dụng các biện pháp dân sự xử lý hành vi xâm phạm theo Điều 202, thẩm quyền được Luật Sở hữu trí tuệ quy định cho Tòa án.

Ngoài ra, yêu cầu xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc kiểm soát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ cũng không thuộc thẩm quyền của Hội đồng trọng tài. Các vấn đề này được giải quyết bởi cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo Điều 200 Luật Sở hữu trí tuệ.

Thứ tư, Trọng tài không có thẩm quyền thay thế cơ quan quản lý nhà nước trong việc xác lập hoặc hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ.

Đối với yêu cầu hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp, Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ quy định tổ chức, cá nhân có quyền yêu cầu cơ quan quản lý nhà nước về quyền sở hữu công nghiệp xem xét, quyết định. Tương tự, việc chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ được thực hiện theo trình tự quy định tại Điều 95 của Luật này.

Do đó, nếu tranh chấp phát sinh từ hợp đồng chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng hoặc nghĩa vụ giữa các bên liên quan đến văn bằng bảo hộ, các bên có thể xem xét cơ chế Trọng tài khi đáp ứng điều kiện luật định.

Tuy nhiên, nếu yêu cầu trực tiếp là hủy bỏ hoặc chấm dứt hiệu lực văn bằng bảo hộ thì phải thực hiện theo thủ tục tại cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, không thể giao Hội đồng trọng tài thay thế cơ quan này.

Từ những quy định trên, có thể thấy pháp luật Việt Nam ghi nhận khả năng sử dụng Trọng tài để giải quyết tranh chấp sở hữu trí tuệ, nhưng phạm vi áp dụng phải được xác định cụ thể theo bản chất quan hệ tranh chấp, yêu cầu của các bên và giới hạn thẩm quyền do pháp luật quy định.

3. Phân tích ưu, nhược điểm khi giải quyết bằng Trọng tài so với Tòa án

Trọng tài và Tòa án đều là phương thức giải quyết tranh chấp được pháp luật công nhận. Tuy nhiên, đối với lĩnh vực sở hữu trí tuệ, mỗi phương thức có những đặc điểm riêng về tính bảo mật, chuyên môn, quyền hạn và khả năng áp dụng biện pháp bảo vệ quyền.

Ưu điểm của phương thức Trọng tài

Bảo mật thông tin

Theo khoản 4 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại, việc giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài được tiến hành không công khai, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác. Điều này phù hợp với những tranh chấp liên quan đến bí mật kinh doanh, công nghệ, dữ liệu kỹ thuật, chiến lược khai thác hoặc giá trị thương mại của tài sản trí tuệ.

Chủ động lựa chọn Trọng tài viên

Các bên có thể lựa chọn Trọng tài viên theo thỏa thuận và quy định pháp luật. Đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ có nội dung kỹ thuật phức tạp, việc lựa chọn người có kiến thức và kinh nghiệm phù hợp có thể hỗ trợ quá trình xem xét vụ việc.

Tính linh hoạt trong tố tụng

Các bên có thể thỏa thuận về địa điểm, ngôn ngữ và một số vấn đề liên quan đến thủ tục giải quyết tranh chấp trong giới hạn pháp luật cho phép. Điều này tạo điều kiện để lựa chọn cách thức giải quyết phù hợp với đặc điểm của từng vụ việc.

Phán quyết có tính chung thẩm

Theo khoản 5 Điều 4 Luật Trọng tài thương mại, phán quyết trọng tài là chung thẩm. Các bên không thực hiện thủ tục kháng cáo như đối với bản án sơ thẩm của Tòa án, qua đó hạn chế việc tranh chấp kéo dài qua nhiều cấp xét xử.

Hạn chế của phương thức Trọng tài

Phụ thuộc vào thỏa thuận trọng tài

Nếu không có thỏa thuận trọng tài hợp lệ hoặc thỏa thuận không thể thực hiện được thì Hội đồng trọng tài không có cơ sở để tiếp tục giải quyết tranh chấp. Đây là giới hạn quan trọng so với phương thức khởi kiện tại Tòa án.

Không có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ

Trọng tài không thay thế Tòa án và cơ quan nhà nước trong việc áp dụng biện pháp dân sự, hình sự, xử phạt hành chính hoặc hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ. Phạm vi yêu cầu cần được xác định phù hợp với thẩm quyền của Hội đồng trọng tài.

Chi phí giải quyết phụ thuộc vào biểu phí và quy tắc của tổ chức trọng tài

Phí trọng tài được xác định theo quy định của pháp luật, quy tắc tố tụng và biểu phí áp dụng. Đối với tranh chấp có giá trị nhỏ, các bên cần cân nhắc chi phí dự kiến trước khi lựa chọn phương thức này.

Không có thủ tục kháng cáo về nội dung

Tính chung thẩm của phán quyết giúp kết thúc tranh chấp nhưng cũng giới hạn khả năng yêu cầu xem xét lại. Tòa án chỉ có thể hủy phán quyết khi xuất hiện căn cứ luật định, không phải chỉ vì một bên không đồng ý với kết quả giải quyết.

Ưu điểm của phương thức Tòa án

Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp và áp dụng các biện pháp dân sự, hình sự theo Luật Sở hữu trí tuệ. Đây là điểm quan trọng đối với những vụ việc cần yêu cầu chấm dứt hành vi xâm phạm, bồi thường thiệt hại, tiêu hủy hàng hóa vi phạm hoặc áp dụng các biện pháp bảo vệ quyền theo Điều 202.

Bên cạnh đó, trong trường hợp cần thiết, chủ thể quyền có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 206 và Điều 207 Luật Sở hữu trí tuệ. Các biện pháp này có thể bao gồm thu giữ, kê biên, niêm phong hàng hóa bị nghi ngờ xâm phạm, cấm chuyển dịch quyền sở hữu hoặc ẩn, tạm thời vô hiệu hóa truy cập đến nội dung có liên quan đến hành vi xâm phạm.

Ngoài ra, bản án của Tòa án có thể được xem xét theo thủ tục phúc thẩm khi đáp ứng điều kiện luật định. Điều này tạo cơ chế để các bên yêu cầu xem xét lại bản án sơ thẩm theo trình tự tố tụng.

Hạn chế của phương thức Tòa án

Việc giải quyết tại Tòa án được tiến hành theo trình tự tố tụng tư pháp và nhìn chung được công khai, trừ trường hợp pháp luật quy định xét xử kín. Vì vậy, những tranh chấp có liên quan đến bí mật kinh doanh, công nghệ hoặc thông tin khai thác tài sản trí tuệ có thể khiến các bên cần cân nhắc kỹ về vấn đề bảo mật.

Bên cạnh đó, vụ án có thể kéo dài nếu phát sinh thủ tục giám định, thu thập chứng cứ, ủy thác tư pháp hoặc kháng cáo, kháng nghị. Tuy nhiên, thời gian giải quyết thực tế còn phụ thuộc vào tính chất vụ việc và mức độ phức tạp của chứng cứ.

Như vậy, Trọng tài thường phù hợp hơn với những tranh chấp tư giữa các bên có thỏa thuận trọng tài, đặc biệt là tranh chấp hợp đồng khai thác, chuyển giao tài sản trí tuệ và có yêu cầu bảo mật thông tin. Ngược lại, Tòa án là phương thức cần được ưu tiên xem xét khi yêu cầu áp dụng các biện pháp dân sự, hình sự hoặc biện pháp khẩn cấp tạm thời đặc thù theo Luật Sở hữu trí tuệ.

4. Thủ tục và lộ trình khởi kiện tranh chấp sở hữu trí tuệ giải quyết bằng Trọng tài

Việc khởi kiện tranh chấp sở hữu trí tuệ tại Trọng tài được thực hiện theo trình tự, thủ tục của Luật Trọng tài thương mại. Tùy theo thỏa thuận, các bên có thể lựa chọn Trọng tài quy chế tại Trung tâm trọng tài hoặc Trọng tài vụ việc.

Bước 1: Xác định điều kiện giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài

Trước tiên, các bên cần xác định bản chất tranh chấp, chủ thể tham gia và yêu cầu cần giải quyết. Việc này nhằm làm rõ tranh chấp có thuộc phạm vi thẩm quyền của Trọng tài theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại hay không.

Tiếp theo, cần kiểm tra thỏa thuận trọng tài đã được xác lập hay chưa, nội dung có bao quát tranh chấp đang phát sinh hay không và thỏa thuận có đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo pháp luật không. Trường hợp chưa có thỏa thuận, các bên có thể lập thỏa thuận trọng tài sau khi tranh chấp đã phát sinh nếu đạt được sự thống nhất.

Đặc biệt, nếu yêu cầu liên quan đến việc xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cần phân biệt rõ yêu cầu thuộc phạm vi giải quyết của Trọng tài với những biện pháp mà Luật Sở hữu trí tuệ giao cho Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Bước 2: Lựa chọn hình thức Trọng tài và chuẩn bị hồ sơ khởi kiện

Các bên có thể lựa chọn một trong hai hình thức:

Trọng tài quy chế: Tranh chấp được giải quyết tại một Trung tâm trọng tài theo quy tắc tố tụng của Trung tâm đó.
Trọng tài vụ việc: Tranh chấp được giải quyết theo trình tự, thủ tục do các bên thỏa thuận và quy định của Luật Trọng tài thương mại.

Theo Điều 30 Luật Trọng tài thương mại, đơn khởi kiện cần có những nội dung chủ yếu sau:

Ngày, tháng, năm làm đơn khởi kiện;
Tên và địa chỉ của các bên; tên, địa chỉ người làm chứng nếu có;
Tóm tắt nội dung vụ tranh chấp;
Cơ sở và chứng cứ khởi kiện;
Các yêu cầu cụ thể của nguyên đơn và giá trị vụ tranh chấp;
Tên, địa chỉ người được nguyên đơn lựa chọn làm Trọng tài viên hoặc đề nghị chỉ định Trọng tài viên.

Kèm theo đơn khởi kiện phải có thỏa thuận trọng tài, bản chính hoặc bản sao các tài liệu có liên quan.

Đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ, hồ sơ nên được chuẩn bị theo tính chất của từng vụ việc, có thể bao gồm:

Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan hoặc văn bằng bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (nếu có);
Hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng chuyển quyền sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ;
Tài liệu thể hiện quá trình xác lập, chuyển giao hoặc khai thác quyền;
Tài liệu chứng minh việc thực hiện hoặc vi phạm nghĩa vụ hợp đồng;
Chứng từ thanh toán, tài liệu kế toán và tài liệu xác định thiệt hại;
Kết luận giám định sở hữu trí tuệ hoặc tài liệu chuyên môn có liên quan (nếu có).

Theo Điều 201 Luật Sở hữu trí tuệ, kết luận giám định là một trong những nguồn chứng cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết vụ việc. Tuy nhiên, kết luận giám định không tự mình kết luận về hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hoặc nội dung vụ tranh chấp.

Vì vậy, các bên cần kết hợp tài liệu giám định với những chứng cứ khác để chứng minh yêu cầu khởi kiện.

Bước 3: Nộp đơn khởi kiện và bắt đầu tố tụng trọng tài

Trường hợp lựa chọn Trung tâm trọng tài, nguyên đơn gửi đơn khởi kiện đến Trung tâm trọng tài đã được các bên lựa chọn. Đối với Trọng tài vụ việc, nguyên đơn gửi đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo cho bị đơn theo quy định tại Điều 30 Luật Trọng tài thương mại.

Theo Điều 31, nếu các bên không có thỏa thuận khác, thời điểm bắt đầu tố tụng trọng tài tại Trung tâm trọng tài được tính từ khi Trung tâm nhận được đơn khởi kiện; đối với Trọng tài vụ việc, thời điểm này được tính từ khi bị đơn nhận được đơn khởi kiện.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Trung tâm trọng tài thực hiện việc thông báo đơn khởi kiện cho bị đơn theo Điều 32. Nếu các bên không có thỏa thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của Trung tâm không quy định khác, thời hạn gửi thông báo là 10 ngày kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện, tài liệu kèm theo và chứng từ nộp tạm ứng phí trọng tài.

Bước 4: Thành lập Hội đồng trọng tài và tiến hành giải quyết tranh chấp

Hội đồng trọng tài được thành lập theo thỏa thuận của các bên và quy định của Luật Trọng tài thương mại. Trước khi xem xét nội dung vụ việc, Hội đồng trọng tài phải xem xét hiệu lực, khả năng thực hiện của thỏa thuận trọng tài và thẩm quyền giải quyết theo Điều 43.

Trong quá trình giải quyết, các bên có quyền trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ, yêu cầu xác minh sự việc và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình. Theo Điều 35, nếu các bên không có thỏa thuận khác hoặc quy tắc tố tụng của Trung tâm không quy định khác, bị đơn phải gửi bản tự bảo vệ trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được đơn khởi kiện và tài liệu kèm theo.

Đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ, Hội đồng trọng tài cần xem xét các tài liệu xác lập quyền, nội dung thỏa thuận, phạm vi quyền được chuyển giao hoặc khai thác và chứng cứ chứng minh việc thực hiện nghĩa vụ của các bên.

Trong trường hợp cần thiết, các bên có thể đề nghị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời theo Điều 49 Luật Trọng tài thương mại, trong phạm vi thẩm quyền của Hội đồng trọng tài.

Các biện pháp này bao gồm cấm thay đổi hiện trạng tài sản đang tranh chấp, cấm hoặc buộc thực hiện một số hành vi nhất định, kê biên tài sản đang tranh chấp hoặc cấm chuyển dịch quyền về tài sản đối với tài sản đang tranh chấp.

Bước 5: Nhận và thi hành phán quyết trọng tài

Sau khi xem xét nội dung vụ tranh chấp, Hội đồng trọng tài ban hành phán quyết bằng văn bản. Theo khoản 5 Điều 61 Luật Trọng tài thương mại, phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành.

Các bên có nghĩa vụ thực hiện phán quyết theo thời hạn được xác định. Trường hợp bên phải thi hành không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ, bên được thi hành có quyền yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành theo Điều 66 và Điều 67 Luật Trọng tài thương mại.

Riêng đối với Trọng tài vụ việc, trước khi yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành, phán quyết phải được đăng ký tại Tòa án theo Điều 62 của Luật này.

5. Lưu ý đặc biệt để tránh bị Tòa án hủy phán quyết

Phán quyết trọng tài có tính chung thẩm nhưng vẫn có thể bị Tòa án hủy nếu thuộc một trong các căn cứ quy định tại khoản 2 Điều 68 Luật Trọng tài thương mại. Đối với tranh chấp sở hữu trí tuệ, các bên cần đặc biệt chú ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, bảo đảm thỏa thuận trọng tài có hiệu lực và bao quát đúng tranh chấp.

Theo Điều 18 Luật Trọng tài thương mại, thỏa thuận trọng tài có thể vô hiệu nếu tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực không thuộc thẩm quyền của Trọng tài; người xác lập thỏa thuận không có thẩm quyền hoặc không có năng lực hành vi dân sự theo quy định pháp luật và một số trường hợp khác.

Vì vậy, khi soạn thảo hợp đồng chuyển nhượng, chuyển quyền sử dụng hoặc khai thác tài sản trí tuệ, các bên cần quy định rõ phạm vi tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài, tổ chức trọng tài được lựa chọn và cách thức thành lập Hội đồng trọng tài.

Điều khoản cần thể hiện rõ ý chí của các bên, tránh cách diễn đạt không xác định hoặc mâu thuẫn với các điều khoản khác trong hợp đồng.

Thứ hai, xác định đúng phạm vi thẩm quyền của Hội đồng trọng tài.

Hội đồng trọng tài chỉ được giải quyết những tranh chấp thuộc thẩm quyền và phạm vi thỏa thuận trọng tài. Việc yêu cầu Hội đồng trọng tài giải quyết vấn đề thuộc thẩm quyền riêng của Tòa án hoặc cơ quan quản lý nhà nước có thể làm phát sinh căn cứ hủy phán quyết theo điểm c khoản 2 Điều 68.

Chẳng hạn, Hội đồng trọng tài không thể thay thế cơ quan quản lý nhà nước để ra quyết định hủy bỏ hiệu lực văn bằng bảo hộ theo Điều 96 Luật Sở hữu trí tuệ. Vì vậy, các bên cần xác định rõ yêu cầu khởi kiện trước khi lựa chọn phương thức giải quyết.

Thứ ba, tuân thủ thỏa thuận và quy tắc tố tụng trọng tài.

Thành phần Hội đồng trọng tài, việc lựa chọn Trọng tài viên, gửi thông báo, tiếp nhận bản tự bảo vệ và tổ chức phiên họp phải tuân thủ thỏa thuận của các bên, quy tắc tố tụng áp dụng và Luật Trọng tài thương mại.

Đặc biệt, các bên cần được bảo đảm cơ hội bình đẳng trong việc trình bày ý kiến, cung cấp tài liệu và phản hồi chứng cứ của bên còn lại. Việc vi phạm trình tự, thủ tục trọng tài có thể dẫn đến rủi ro phán quyết bị hủy theo điểm b khoản 2 Điều 68.

Thứ tư, bảo đảm tính trung thực và đầy đủ của chứng cứ.

Tranh chấp sở hữu trí tuệ thường đòi hỏi chứng minh nguồn gốc quyền, quá trình chuyển giao, phạm vi khai thác và thiệt hại phát sinh. Vì vậy, các bên cần lưu giữ hợp đồng, văn bằng bảo hộ, tài liệu chứng minh quyền, dữ liệu giao dịch và chứng cứ liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ.

Việc sử dụng tài liệu giả mạo làm căn cứ để Hội đồng trọng tài ra phán quyết hoặc có hành vi nhận tiền, tài sản, lợi ích vật chất làm ảnh hưởng đến tính khách quan, công bằng của Trọng tài viên có thể dẫn đến việc phán quyết bị hủy theo điểm d khoản 2 Điều 68.

Thứ năm, kịp thời phản đối khi phát hiện vi phạm trong tố tụng trọng tài.

Theo Điều 13 Luật Trọng tài thương mại, nếu một bên phát hiện vi phạm quy định của Luật hoặc thỏa thuận trọng tài nhưng vẫn tiếp tục thực hiện tố tụng mà không phản đối trong thời hạn luật định thì có thể mất quyền phản đối tại Trọng tài hoặc Tòa án.

Do đó, khi phát hiện vấn đề liên quan đến thành phần Hội đồng trọng tài, thẩm quyền giải quyết hoặc trình tự tố tụng, các bên cần kịp thời nêu ý kiến và lưu giữ tài liệu chứng minh việc phản đối.
Thứ sáu, lưu ý thời hạn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài.

Theo Điều 69 Luật Trọng tài thương mại, trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được phán quyết trọng tài, nếu có căn cứ thuộc khoản 2 Điều 68 thì một bên có quyền làm đơn gửi Tòa án có thẩm quyền yêu cầu hủy phán quyết. Trường hợp gửi đơn quá hạn do sự kiện bất khả kháng, thời gian xảy ra sự kiện này không được tính vào thời hạn yêu cầu hủy.

Cần lưu ý, Tòa án không xét xử lại nội dung tranh chấp mà chỉ xem xét phán quyết có thuộc các căn cứ hủy theo Điều 68 hay không. Vì vậy, việc không đồng ý với nhận định hoặc kết quả giải quyết của Hội đồng trọng tài không đương nhiên là căn cứ để yêu cầu hủy phán quyết.

6. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:

6.1. Điều khoản trọng tài mẫu

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”.

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].

(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

6.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 39 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].

(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài

**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!

7. Kết luận

Tranh chấp sở hữu trí tuệ giải quyết bằng trọng tài là phương thức được pháp luật ghi nhận, giúp các bên có thêm lựa chọn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Tuy nhiên, việc áp dụng Trọng tài phải đáp ứng điều kiện về thẩm quyền và thỏa thuận trọng tài, đồng thời không được vượt quá phạm vi những vấn đề mà pháp luật cho phép giải quyết bằng phương thức này.

Vì vậy, trước khi lựa chọn Trọng tài, các bên cần xác định đúng bản chất tranh chấp, yêu cầu cần giải quyết và giới hạn thẩm quyền của Hội đồng trọng tài. Việc xây dựng thỏa thuận trọng tài chặt chẽ, chuẩn bị đầy đủ chứng cứ và tuân thủ trình tự tố tụng sẽ góp phần bảo đảm hiệu lực của phán quyết, hạn chế rủi ro phát sinh trong quá trình giải quyết tranh chấp.