Yêu cầu kiện lại của bị đơn cho phép bên bị khởi kiện đưa ra yêu cầu độc lập đối với nguyên đơn về những vấn đề liên quan đến vụ tranh chấp đang được giải quyết bằng trọng tài. Để thực hiện quyền này, bị đơn cần xác định phạm vi yêu cầu, tuân thủ thời hạn nộp đơn, chuẩn bị chứng cứ và thực hiện nghĩa vụ phí trọng tài theo quy định pháp luật và Quy tắc tố tụng trọng tài áp dụng.
1. Tổng quan về yêu cầu kiện lại của bị đơn
1.1. Khái niệm và mục đích
Theo khoản 1 Điều 36 Luật Trọng tài thương mại 2010, bị đơn có quyền kiện lại nguyên đơn về những vấn đề có liên quan đến vụ tranh chấp. Đây là quyền tố tụng cho phép bị đơn đưa ra yêu cầu của mình đối với nguyên đơn trong cùng quá trình giải quyết tranh chấp, thay vì chỉ tập trung phản bác yêu cầu khởi kiện ban đầu.
Ví dụ: trong tranh chấp hợp đồng mua bán hàng hóa, bên bán khởi kiện yêu cầu bên mua thanh toán tiền hàng. Bên mua cho rằng hàng hóa không đạt chất lượng theo thỏa thuận và yêu cầu bên bán bồi thường thiệt hại. Nếu đáp ứng các điều kiện áp dụng, bên mua có thể cân nhắc đưa yêu cầu này vào đơn kiện lại.
Mục đích của việc kiện lại là để Hội đồng Trọng tài xem xét các yêu cầu có liên quan trong cùng vụ tranh chấp. Theo khoản 4 Điều 36 Luật Trọng tài thương mại 2010, việc giải quyết đơn kiện lại do chính Hội đồng Trọng tài giải quyết đơn khởi kiện ban đầu thực hiện theo trình tự, thủ tục luật định.
Tuy nhiên, quyền kiện lại không đồng nghĩa với việc bị đơn có thể đưa bất kỳ tranh chấp nào vào vụ việc đang giải quyết. Yêu cầu cần có cơ sở pháp lý, chứng cứ và phải đáp ứng phạm vi giải quyết của trọng tài áp dụng cho vụ tranh chấp.
2. Căn cứ pháp lý về yêu cầu kiện lại của bị đơn
2.1. Quy định tại Luật Trọng tài thương mại 2010
Điều 36 Luật Trọng tài thương mại 2010 là căn cứ pháp lý trực tiếp về đơn kiện lại của bị đơn. Theo điều luật này, đơn kiện lại phải được gửi cho Trung tâm trọng tài đối với vụ việc giải quyết tại Trung tâm. Nếu giải quyết bằng trọng tài vụ việc, đơn kiện lại phải được gửi cho Hội đồng Trọng tài và nguyên đơn.
Về thời điểm nộp, tại khoản 2 Điều 36 quy định đơn kiện lại phải được nộp cùng thời điểm nộp bản tự bảo vệ. Quy định này cho thấy bị đơn cần chuẩn bị yêu cầu kiện lại ngay trong giai đoạn đầu của quá trình tố tụng trọng tài, không nên đợi đến khi tranh chấp đã tiến triển đến các giai đoạn sau mới xem xét đưa ra yêu cầu.
Sau khi nhận được đơn kiện lại, nguyên đơn có trách nhiệm gửi bản tự bảo vệ đối với yêu cầu đó trong thời hạn 30 ngày theo khoản 3 Điều 36, trừ trường hợp thuộc cơ chế áp dụng khác được quy định trong pháp luật hoặc quy tắc tố tụng liên quan.
Đối với vụ việc tại một Trung tâm trọng tài, cần đọc đồng thời Luật Trọng tài thương mại và Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm được lựa chọn. Các quy tắc này có thể quy định chi tiết về nội dung đơn, số lượng bản, cách thức gửi, việc nộp phí và trình tự xử lý sau khi nhận đơn.
2.2. Đối chiếu với Quy tắc tố tụng trọng tài BBIAC
Theo Điều 17 Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BigBoss (BBIAC) năm 2023, đơn kiện lại phải đáp ứng các yêu cầu cụ thể về căn cứ, hình thức và thời điểm nộp.
- Thứ nhất, đơn kiện lại phải liên quan đến vụ tranh chấp và căn cứ vào thỏa thuận trọng tài mà nguyên đơn đã sử dụng để khởi kiện bị đơn. Vì vậy, khi xây dựng yêu cầu, bị đơn cần kiểm tra cả mối liên hệ giữa yêu cầu kiện lại với vụ việc đang giải quyết và phạm vi của thỏa thuận trọng tài.
- Thứ hai, đơn kiện lại phải được lập thành văn bản riêng, độc lập với bản tự bảo vệ và gửi đến BBIAC cùng thời điểm gửi bản tự bảo vệ. Đơn cần được lập đủ số bản theo khoản 1 Điều 11 của Quy tắc.
- Thứ ba, Điều 17 quy định nguyên đơn phải gửi bản tự bảo vệ đối với đơn kiện lại trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được thông báo, đơn kiện lại và các tài liệu kèm theo. Theo yêu cầu của nguyên đơn, BBIAC có thể gia hạn thời hạn này trong những điều kiện quy định tại khoản 6 Điều 17.
Đơn kiện lại được chính Hội đồng Trọng tài giải quyết đơn khởi kiện ban đầu xem xét và được giải quyết đồng thời với đơn khởi kiện đó theo khoản 7 Điều 17. Đây là cơ sở để các bên chuẩn bị chiến lược trình bày yêu cầu và chứng cứ một cách nhất quán trong cùng vụ tranh chấp.
3. Thủ tục thực hiện yêu cầu kiện lại và phí trọng tài
3.1. Các bước thực hiện
Bước 1: Xác định yêu cầu có thể đưa ra kiện lại
Bị đơn cần xác định rõ yêu cầu của mình đối với nguyên đơn, mối liên hệ với vụ tranh chấp đang giải quyết và căn cứ trọng tài áp dụng. Những nội dung cần làm rõ gồm nghĩa vụ bị vi phạm, thiệt hại hoặc khoản tiền yêu cầu, căn cứ phát sinh trách nhiệm và tài liệu có thể chứng minh.
Nếu yêu cầu có bản chất hoàn toàn khác hoặc không thuộc phạm vi thỏa thuận trọng tài liên quan, bị đơn nên đánh giá kỹ trước khi đưa vào đơn kiện lại. Việc có liên quan về mặt thực tế chưa đương nhiên có nghĩa là mọi yêu cầu đều thuộc thẩm quyền giải quyết của Hội đồng Trọng tài.
Bước 2: Soạn đơn kiện lại và chuẩn bị chứng cứ
Bị đơn cần lập đơn kiện lại thành văn bản riêng, độc lập với bản tự bảo vệ theo Quy tắc BBIAC. Nội dung đơn phải xác định được các bên, diễn biến sự việc, cơ sở của yêu cầu, chứng cứ, trị giá yêu cầu và đề nghị cụ thể đối với Hội đồng Trọng tài.
Tài liệu đính kèm nên được sắp xếp theo từng luận điểm, chẳng hạn hợp đồng và phụ lục, chứng từ thực hiện nghĩa vụ, thư từ trao đổi, biên bản xác nhận vi phạm, tài liệu về thiệt hại và cách xác định giá trị yêu cầu. Nếu sử dụng bảng tính để xác định số tiền yêu cầu, cần thể hiện rõ căn cứ và cách tính để thuận tiện cho việc kiểm tra.
Bước 3: Nộp đơn đúng thời điểm và hoàn tất nghĩa vụ phí
Theo Điều 36 Luật Trọng tài thương mại 2010 và Điều 17 Quy tắc BBIAC, đơn kiện lại cần được gửi cùng thời điểm với bản tự bảo vệ. Bị đơn nên kiểm tra đầu mối nhận đơn, số lượng bản, tài liệu kèm theo và yêu cầu về cách thức gửi theo quy tắc áp dụng.
Đối với vụ việc tại BBIAC, bị đơn còn phải nộp phí trọng tài đối với đơn kiện lại theo Điều 37 Quy tắc tố tụng trọng tài. Cần theo dõi thông báo của Trung tâm về mức phí, thời hạn nộp và xác nhận hoàn tất nghĩa vụ tài chính để tránh ảnh hưởng đến yêu cầu của mình.
Sau khi nộp đơn, bị đơn nên lưu giữ bản đơn đã gửi, tài liệu đính kèm và bằng chứng giao nhận. Đây là cơ sở để đối chiếu khi phát sinh vấn đề về thời hạn hoặc việc tiếp nhận hồ sơ.
3.2. Hồ sơ cần chuẩn bị và cách xác định phí trọng tài
Theo khoản 2 Điều 17 Quy tắc tố tụng trọng tài BBIAC, đơn kiện lại cần có các nội dung chủ yếu sau:
- 2.1. Ngày, tháng, năm lập đơn;
- 2.2. Tên và địa chỉ của Nguyên đơn và Bị đơn;
- 2.3. Tên và địa chỉ của người làm chứng, nếu có;
- 2.4. Tóm tắt nội dung vụ kiện lại;
- 2.5. Cơ sở và chứng cứ kiện lại;
- 2.6. Trị giá của vụ kiện lại và các yêu cầu cụ thể khác của Bị đơn.
- 2.7. Chữ ký của Người đại diện theo pháp luật hoặc của Người đại diện theo ủy quyền trong trường hợp Bị đơn là tổ chức; chữ ký của cá nhân Bị đơn hoặc Người đại diện theo ủy quyền trong trường hợp Bị đơn là cá nhân.
Ngoài đơn kiện lại, bị đơn cần chuẩn bị tài liệu chứng minh cho từng yêu cầu và nộp đủ 5 bản theo quy định của BBIAC. Tùy tính chất vụ việc, tài liệu có thể gồm; hợp đồng, phụ lục, chứng từ thanh toán, thư từ trao đổi, biên bản làm việc và tài liệu xác định thiệt hại. Đây là nhóm tài liệu tham khảo; hồ sơ thực tế cần được điều chỉnh theo căn cứ của từng yêu cầu.
3.2. Về phí trọng tài
Doanh nghiệp cần phân biệt phí phải nộp để yêu cầu được xử lý với việc phân bổ chi phí cuối cùng sau khi có phán quyết. Điều 34 Luật Trọng tài thương mại 2010 xác định phí trọng tài là khoản thu từ việc cung cấp dịch vụ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài; cách xác định và phân bổ còn phụ thuộc vào quy tắc áp dụng và quyết định của Hội đồng Trọng tài.
Theo khoản 2 Điều 37 Quy tắc tố tụng trọng tài BBIAC, khi nộp đơn kiện lại hoặc đơn kiện lại bổ sung, bị đơn phải nộp các khoản phí trọng tài quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 36 của Quy tắc. Theo khoản 4 Điều 37, các khoản phí này phải được nộp đủ trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày nhận được thông báo của BBIAC, trừ trường hợp việc nộp phí được gia hạn theo quy định.
Nếu bị đơn không nộp đủ phí trọng tài trong thời hạn BBIAC ấn định, đơn kiện lại hoặc đơn kiện lại bổ sung được xem là đã rút theo khoản 2 Điều 37. Vì thế, việc nộp đơn đúng thời hạn nhưng không hoàn thành nghĩa vụ phí vẫn có thể làm mất cơ hội để yêu cầu được xem xét trong vụ việc đó.
Bài viết không đưa ra một mức tiền cố định vì mức phí cụ thể cần được đối chiếu với biểu phí BBIAC đang có hiệu lực tại thời điểm nộp đơn và thông báo áp dụng cho vụ việc. Bị đơn nên xác nhận mức phí với Trung tâm trước khi nộp để tránh dự trù thiếu.
Cần lưu ý, việc bị đơn nộp phí ban đầu không có nghĩa là bị đơn chắc chắn phải chịu toàn bộ khoản phí đó khi kết thúc vụ tranh chấp. Theo Điều 38 Quy tắc BBIAC, Hội đồng Trọng tài quyết định phân bổ phí trọng tài cho các bên và ghi nhận trong phán quyết, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Hội đồng Trọng tài cũng có thể quyết định một bên chịu toàn bộ hoặc một phần chi phí pháp lý và chi phí hợp lý khác của bên còn lại theo quy định liên quan.
4. Vướng mắc thực tiễn khi thực hiện yêu cầu kiện lại của bị đơn
4.1. Yêu cầu kiện lại vượt phạm vi thỏa thuận trọng tài
Một rủi ro đáng chú ý là bị đơn đưa vào đơn những yêu cầu không đáp ứng phạm vi giải quyết của thỏa thuận trọng tài đang được áp dụng. Chẳng hạn, bị đơn có thêm một tranh chấp phát sinh từ quan hệ hợp đồng khác nhưng chưa xác định được căn cứ để đưa yêu cầu đó vào cùng vụ việc.
Để hạn chế rủi ro, bị đơn cần lập luận rõ yêu cầu kiện lại liên quan như thế nào đến vụ tranh chấp và dựa trên thỏa thuận trọng tài nào. Trước khi nộp, nên đối chiếu nội dung thỏa thuận, các bên tham gia, quan hệ pháp lý làm phát sinh yêu cầu và phạm vi mà Hội đồng Trọng tài có thể xem xét.
4.2. Nộp đơn không đúng thời điểm hoặc nội dung chưa đầy đủ
Việc chỉ trình bày yêu cầu trong bản tự bảo vệ mà không lập đơn kiện lại riêng có thể không đáp ứng hình thức theo Quy tắc tố tụng trọng tài BBIAC. Tương tự, đơn chỉ nêu kết luận đòi tiền nhưng không làm rõ căn cứ, trị giá và chứng cứ sẽ gây khó khăn cho quá trình xem xét.
Bị đơn nên chuẩn bị đồng thời bản tự bảo vệ và đơn kiện lại, nhưng bảo đảm hai văn bản có chức năng riêng. Bản tự bảo vệ tập trung phản hồi yêu cầu khởi kiện của nguyên đơn; đơn kiện lại trình bày yêu cầu của bị đơn đối với nguyên đơn. Cách tách bạch này giúp Hội đồng Trọng tài xác định được yêu cầu nào cần bác bỏ, yêu cầu nào cần xem xét giải quyết theo hướng có lợi cho bị đơn.
4.3. Không dự trù đủ phí trọng tài
Nếu chỉ tập trung vào lập luận pháp lý mà bỏ qua nghĩa vụ phí, bị đơn có thể gặp rủi ro ngay ở bước xử lý đơn. Đối với BBIAC, việc không nộp đủ phí trọng tài trong thời hạn được ấn định có thể dẫn đến việc đơn kiện lại bị xem là đã rút theo Quy tắc.
Do đó, doanh nghiệp nên xác định giá trị yêu cầu ngay khi soạn đơn, rà soát biểu phí đang áp dụng và theo dõi thời hạn trong thông báo của Trung tâm. Nếu gặp khó khăn về tài chính hoặc cần làm rõ mức phí, nên liên hệ BBIAC kịp thời để đề nghị hướng dẫn trước khi hết hạn nộp, thay vì chờ đến khi đơn bị xem là đã rút mới xử lý.
5. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss
Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:
5.1. Điều khoản trọng tài mẫu
“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này”.
Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:
(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].
(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].
(c) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*
(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**
Ghi chú:
*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài
**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
5.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn
“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 39 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”
Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:
(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].
(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*
(c) ngôn ngữ trọng tài là [ ]. **
Ghi chú:
*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài
**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài
Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!
6. Kết luận
Yêu cầu kiện lại của bị đơn là công cụ tố tụng quan trọng để bị đơn chủ động đưa ra yêu cầu của mình trong vụ tranh chấp đang được giải quyết bằng trọng tài, nhưng việc thực hiện đòi hỏi tuân thủ cả điều kiện pháp lý, hình thức, thời điểm nộp đơn và nghĩa vụ phí.
Doanh nghiệp cần đối chiếu Điều 36 Luật Trọng tài thương mại 2010 với Điều 17 và Điều 36–38 Quy tắc tố tụng BBIAC, đồng thời chuẩn bị đầy đủ căn cứ, chứng cứ và trị giá yêu cầu trước khi nộp. Khi cần xác định mức phí hoặc cách thức nộp đơn trong một vụ việc cụ thể, doanh nghiệp nên kiểm tra trực tiếp với BBIAC theo quy tắc và biểu phí đang có hiệu lực.
