Thoả thuận trọng tài không thể thực hiện được là gì? Hướng dẫn xử lý

Tháng 10 6, 2026

Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được là trường hợp các bên đã lựa chọn Trọng tài để giải quyết tranh chấp nhưng thỏa thuận không thể được triển khai trên thực tế. Việc nhận diện đúng trường hợp này giúp Quý Doanh nghiệp xác định cơ quan có thẩm quyền, lựa chọn hướng xử lý phù hợp và hạn chế rủi ro tranh chấp về thẩm quyền giải quyết.

1. Hiểu đúng về thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được

1.1. Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được là gì?

Theo Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010, khi các bên đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án, Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.

Như vậy, “không thể thực hiện được” không đồng nghĩa với việc thỏa thuận chưa từng có hiệu lực, mà là thỏa thuận đã được xác lập nhưng xuất hiện trở ngại khiến cơ chế trọng tài theo thỏa thuận không thể vận hành.

Điều 4 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP hướng dẫn một số trường hợp cụ thể, chẳng hạn Trung tâm trọng tài mà các bên lựa chọn đã chấm dứt hoạt động và không có tổ chức kế thừa; Trọng tài viên vụ việc không thể tham gia và không có người thay thế; các bên lựa chọn quy tắc tố tụng không phù hợp mà không thống nhất được quy tắc thay thế; hoặc người tiêu dùng không đồng ý lựa chọn

Trọng tài trong trường hợp thuộc Điều 17 Luật Trọng tài thương mại. Đối với một số trường hợp, điều kiện quan trọng là các bên không thỏa thuận được phương án thay thế.

1.2. Phân biệt với các khái niệm tương đương

Quý Doanh nghiệp cần phân biệt thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được với thỏa thuận trọng tài vô hiệu.

Thỏa thuận vô hiệu thuộc các căn cứ tại Điều 18 Luật Trọng tài thương mại, chẳng hạn tranh chấp không thuộc thẩm quyền của Trọng tài, người xác lập không có thẩm quyền hoặc thỏa thuận không đáp ứng yêu cầu về hình thức; trong khi thỏa thuận không thể thực hiện được tập trung vào trở ngại khiến thỏa thuận không thể được triển khai trên thực tế.

Ngoài ra, trường hợp điều khoản trọng tài không xác định rõ hình thức trọng tài hoặc không xác định được Trung tâm trọng tài cụ thể cũng cần được xem xét riêng theo khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại. Khi đó, pháp luật ưu tiên cho các bên thỏa thuận lại; nếu không thỏa thuận được, nguyên đơn có quyền lựa chọn Trung tâm trọng tài phù hợp theo quy định.

2. Quy định pháp luật và căn cứ áp dụng

2.1. Căn cứ theo Luật Trọng tài thương mại 2010

Điều 6 Luật Trọng tài thương mại 2010 là căn cứ trực tiếp để xác định hệ quả của thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được. Theo đó, Tòa án không được thụ lý tranh chấp khi các bên đã có thỏa thuận trọng tài, ngoại trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.

Bên cạnh đó, khoản 1 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại quy định Hội đồng trọng tài phải xem xét hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, khả năng thực hiện thỏa thuận và thẩm quyền của mình trước khi xem xét nội dung tranh chấp. Nếu xác định thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được thì Hội đồng trọng tài phải đình chỉ việc giải quyết và thông báo cho các bên.

Đáng chú ý, khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại đưa ra cơ chế xử lý đối với trường hợp thỏa thuận không quy định rõ hình thức trọng tài hoặc không xác định được Trung tâm trọng tài cụ thể. Các bên có thể thỏa thuận lại về hình thức hoặc tổ chức trọng tài; nếu không đạt được thỏa thuận thì nguyên đơn có quyền lựa chọn Trung tâm trọng tài để giải quyết tranh chấp.

2.2. Điều kiện phát sinh hiệu lực

Để hạn chế nguy cơ điều khoản trọng tài không thể thực hiện được, Quý Doanh nghiệp nên kiểm tra các nội dung sau trước khi ký hợp đồng:

Xác định đúng tổ chức trọng tài: Ghi chính xác tên pháp lý của Trung tâm trọng tài được lựa chọn.
Kiểm tra quy tắc tố tụng: Bảo đảm quy tắc được dẫn chiếu phù hợp với Trung tâm trọng tài.
Xác định hình thức trọng tài: Làm rõ việc lựa chọn Trọng tài quy chế hay Trọng tài vụ việc.
Dự liệu cơ chế thay thế: Nếu chỉ định Trọng tài viên cụ thể, cần có phương án thay thế khi người này không thể tham gia.
Kiểm tra thẩm quyền của người ký: Người xác lập thỏa thuận phải có thẩm quyền đại diện cho doanh nghiệp.
Xác định phạm vi tranh chấp: Điều khoản cần thể hiện rõ những tranh chấp nào thuộc phạm vi giải quyết bằng Trọng tài.

Ví dụ: Công ty B ký hợp đồng vào tháng 5/2025. Đến tháng 8/2025, Tòa án ra quyết định tuyên ông X mất năng lực hành vi dân sự. Nếu ông X là người ký thỏa thuận trọng tài vào tháng 5/2025, việc xác định hiệu lực không nên chỉ dựa vào quyết định tháng 8/2025 mà cần xem xét tình trạng năng lực của ông X tại thời điểm xác lập thỏa thuận, cùng các tài liệu chứng minh có liên quan.

3. Hướng dẫn soạn thảo / Giải quyết đối với thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được

3.1. Mẫu điều khoản / Trình tự xử lý

Một điều khoản trọng tài nên xác định tương đối đầy đủ tổ chức trọng tài, quy tắc tố tụng và cơ chế thành lập Hội đồng trọng tài. Quý Doanh nghiệp có thể tham khảo cách diễn đạt: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến Hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại [tên chính xác của Trung tâm trọng tài] theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này.”

Ví dụ: “Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này.”

Nếu tranh chấp đã phát sinh và phát hiện điều khoản có vấn đề, Quý Doanh nghiệp nên thực hiện theo trình tự:

Rà soát điều khoản: Xác định chính xác nội dung thỏa thuận và trở ngại đang phát sinh.
Phân loại vấn đề: Kiểm tra đây là thỏa thuận vô hiệu, không thể thực hiện được hay chỉ là điều khoản chưa rõ.
Kiểm tra khả năng khắc phục: Xác định pháp luật có cho phép các bên thỏa thuận lại hay lựa chọn phương án thay thế không.
Thống nhất bằng văn bản: Nếu các bên lựa chọn phương án mới, nên lập văn bản ghi nhận rõ cơ quan giải quyết tranh chấp.
Lựa chọn cơ quan giải quyết: Trường hợp không thể tiếp tục cơ chế trọng tài và đủ điều kiện khởi kiện tại Tòa án, cần chuẩn bị hồ sơ theo đúng thẩm quyền.

3.2. Hệ quả pháp lý

Khi thỏa thuận trọng tài thực sự không thể thực hiện được, Tòa án có thể thụ lý tranh chấp theo Điều 6 Luật Trọng tài thương mại. Nếu vụ việc đã được đưa ra Trọng tài nhưng Hội đồng trọng tài xác định thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể thực hiện được thì theo khoản 1 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại, Hội đồng trọng tài phải đình chỉ giải quyết.

Tuy nhiên, Quý Doanh nghiệp không nên mặc nhiên cho rằng bất kỳ điều khoản trọng tài thiếu rõ ràng nào cũng dẫn đến việc chuyển tranh chấp sang Tòa án. Đối với trường hợp không xác định được Trung tâm trọng tài hoặc hình thức trọng tài, khoản 5 Điều 43 Luật Trọng tài thương mại đặt ra cơ chế để các bên thỏa thuận lại hoặc để nguyên đơn lựa chọn Trung tâm trọng tài theo quy định.

4. Kinh nghiệm thực tiễn từ Luật sư Tranh tụng

4.1. Bài học từ Quyết định giám đốc thẩm 08/2021/KDTM-GĐT

Một vụ việc đáng chú ý được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao xem xét tại Quyết định giám đốc thẩm số 08/2021/KDTM-GĐT ngày 15/7/2021 liên quan đến tranh chấp giữa Công ty Q và Công ty S.

Hai bên ký hai hợp đồng mua bán thuốc bảo vệ thực vật, trong đó điều khoản giải quyết tranh chấp ghi nhận các bên sẽ chỉ định “Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam tại Phòng Thương mại và Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh”. Tuy nhiên, trên thực tế không có Trung tâm trọng tài nào mang đúng tên gọi này.

Khi tranh chấp phát sinh, Công ty Q khởi kiện tại Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương. Ban đầu, Tòa án cấp sơ thẩm đình chỉ vụ án vì cho rằng tranh chấp đã có thỏa thuận trọng tài; cấp phúc thẩm sau đó giữ nguyên quyết định đình chỉ. Vụ việc được xem xét theo thủ tục giám đốc thẩm sau khi Chánh án Tòa án nhân dân tối cao ban hành Quyết định kháng nghị số 04/2021/KN-KDTM.

Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao nhận định rằng không có Trung tâm trọng tài nào có tên như thỏa thuận nên thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được. Đặc biệt, tại biên bản làm việc ngày 05/7/2018, cả Công ty Q và Công ty S đều thừa nhận tình trạng này và cùng thống nhất đề nghị Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương giải quyết tranh chấp.

Vì vậy, Tòa án nhân dân tỉnh Bình Dương phải thụ lý và giải quyết vụ án; các quyết định đình chỉ trước đó bị hủy.

Vụ việc cho thấy Quý Doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý đến tên chính xác của Trung tâm trọng tài và khả năng thực hiện thực tế của điều khoản, thay vì chỉ kiểm tra xem hợp đồng có điều khoản trọng tài hay không.

Đồng thời, trường hợp điều khoản có khiếm khuyết cần được đánh giá cùng với các thỏa thuận sau đó của các bên; trong vụ việc trên, việc hai bên thống nhất lựa chọn Tòa án là tình tiết quan trọng trong nhận định của Hội đồng Thẩm phán.

4.2. Rủi ro phổ biến doanh nghiệp hay gặp

Từ thực tiễn trên, BBIAC lưu ý Quý Doanh nghiệp một số rủi ro cần kiểm tra trước khi ký hợp đồng:

Ghi sai tên Trung tâm trọng tài: Có thể khiến việc xác định tổ chức có thẩm quyền gặp khó khăn khi tranh chấp phát sinh.
Dùng tên viết tắt không rõ nghĩa: Tên viết tắt có thể gây tranh luận nếu không xác định được tổ chức trọng tài cụ thể.
Chỉ định Trọng tài viên nhưng không có phương án thay thế: Khi Trọng tài viên không thể tham gia, việc thành lập Hội đồng trọng tài có thể gặp trở ngại.
Dẫn chiếu sai quy tắc tố tụng: Điều khoản có thể phát sinh vấn đề nếu quy tắc được lựa chọn không thuộc hệ thống quy tắc mà Trung tâm trọng tài áp dụng.
Không lập văn bản khi thay đổi cơ chế giải quyết: Khi các bên thống nhất chuyển từ Trọng tài sang Tòa án hoặc lựa chọn cơ chế khác, việc ghi nhận rõ thỏa thuận mới giúp hạn chế tranh chấp về sau.
Nhầm lẫn giữa vô hiệu và không thể thực hiện được: Hai trường hợp có căn cứ và cách xử lý khác nhau, do đó cần xác định đúng bản chất trước khi lựa chọn cơ quan giải quyết.

5. Cách để giải quyết tranh chấp bằng Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Bigboss

Để giải quyết tranh chấp bằng phương pháp trọng tài thương mại tại BBIAC. Quý khách hàng có thể ghi vào hợp đồng 1 trong 2 nội dung sau:

5.1. Điều khoản trọng tài mẫu

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) số lượng trọng tài viên là [một hoặc ba].
(b) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].
(c) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*
(d) ngôn ngữ trọng tài là [ ].**

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài
**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

5.2. Điều khoản trọng tài mẫu theo thủ tục rút gọn

“Mọi tranh chấp phát sinh từ hoặc liên quan đến hợp đồng này sẽ được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng tài Thương mại Quốc tế BIGBOSS (BBIAC) theo Quy tắc tố tụng trọng tài của Trung tâm này. Các bên thỏa thuận rằng tố tụng trọng tài sẽ được tiến hành theo Thủ tục rút gọn quy định tại Điều 39 của Quy tắc tố tụng trọng tài của BBIAC.”

Ngoài ra, các bên có thể bổ sung:

(a) địa điểm trọng tài là [thành phố và/hoặc quốc gia].
(b) luật áp dụng cho hợp đồng là [ ].*
(c) ngôn ngữ trọng tài là [ ]. **

Ghi chú:

*Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài
**Chỉ áp dụng đối với tranh chấp có yếu tố nước ngoài hoặc tranh chấp có ít nhất một bên là doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài

Liên hệ 0979 133 955 để được tư vấn!

6. Kết luận

Thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được không chỉ là vấn đề về câu chữ trong hợp đồng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc xác định Trọng tài hay Tòa án có thẩm quyền giải quyết tranh chấp.

BBIAC khuyến nghị Quý Doanh nghiệp rà soát kỹ tên Trung tâm trọng tài, quy tắc tố tụng, hình thức trọng tài và cơ chế thay thế ngay từ giai đoạn soạn thảo hợp đồng, đồng thời đánh giá các thỏa thuận phát sinh khi tranh chấp xảy ra để lựa chọn hướng xử lý phù hợp.

Nếu Quý Doanh nghiệp cần rà soát điều khoản trọng tài hoặc đánh giá khả năng thực hiện của thỏa thuận trong một hợp đồng cụ thể, BBIAC có thể hỗ trợ tư vấn và đề xuất phương án giải quyết phù hợp.